Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 68
Devanagari script
तत्रापश्यत्सभा मध्ये निषण्णं रत्नविष्टरे । तक्षकं पन्नगाधीशं फणानेकशतोज्ज्वलम्
Transliteration
tatrāpaśyatsabhā madhye niṣaṇṇaṃ ratnaviṣṭare | takṣakaṃ pannagādhīśaṃ phaṇānekaśatojjvalam
Translation
वहाँ सभा-मध्य में उसने रत्नजटित आसन पर विराजमान नागाधिराज तक्षक को देखा, जो सैकड़ों फणों की प्रभा से दीप्त था।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
अपश्यत्(he) saw
अपश्यत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातुः—दृश् (पश्यति)
सभामध्येin the middle of the assembly hall
सभामध्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसभा (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (मध्य), सप्तमी विभक्ति, एकवचन; समासः—सभा-मध्ये (सभायाः मध्ये)
निषण्णम्seated
निषण्णम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि-षद् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; धातुः—षद् (सीदति) उपसर्गः—नि
रत्नविष्टरेon a jeweled seat/throne
रत्नविष्टरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक) + विष्टर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; समासः—रत्न-विष्टरे (रत्नमये विष्टरे)
तक्षकम्Takṣaka (the serpent)
तक्षकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतक्षक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
पन्नगाधीशम्lord of serpents
पन्नगाधीशम्:
Apposition (Samanadhikarana/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootपन्नग (प्रातिपदिक) + अधीश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—पन्नग-अधीशम् (पन्नगानाम् अधीशः)
फणानेकशतोज्ज्वलम्shining with hundreds of many hoods
फणानेकशतोज्ज्वलम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootफणा (प्रातिपदिक) + अनेक (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + उज्ज्वल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—फणा-अनेक-शत-उज्ज्वलम् (अनेकशतफणाभिः उज्ज्वलम्)
Speaker
Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this snippet)
Visual Art Cues
Scene: A grand hall with gem-inlaid pillars; at the center, Takṣaka on a jeweled throne. His body gleams; above him rises a fan of hundreds of radiant hoods like a living aureole, each hood catching light like a gem.
Characters & Entities
T
TakṣakaN
Nāgas (pannagas)S
sabhā (assembly hall)FAQs
Authority and order are shown as cosmic principles extending beyond human society into other realms.
None; this is a court-scene in Nāga-loka.
None.