Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 67

Devanagari script

चंद्रकांतस्थलं रम्यं हेमद्वारकपाटकम् । अनेकशतसाहस्रमणिदीपविराजितम्

Transliteration

caṃdrakāṃtasthalaṃ ramyaṃ hemadvārakapāṭakam | anekaśatasāhasramaṇidīpavirājitam

Translation

उसके रमणीय प्रांगण चंद्रकांत-मणि के थे और द्वार-कपाट स्वर्ण के; वह सैकड़ों-हज़ारों मणि-दीपों से शोभायमान था।

Word by Word

• चंद्रकांतस्थलम्: a floor/ground of moonstone (candrakānta)
• चंद्रकांतस्थलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चन्द्रकान्त (प्रातिपदिक) + स्थल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—चन्द्रकान्त-स्थलम् (चन्द्रकान्तमणिनिर्मितं स्थलम्)

• रम्यम्: beautiful, delightful
• रम्यम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• हेमद्वारकपाटकम्: a golden door-panel
• हेमद्वारकपाटकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हेम (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक) + कपाटक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—हेम-द्वार-कपाटकम् (हेमनिर्मितस्य द्वारस्य कपाटकम्)

• अनेकशतसाहस्रमणिदीपविराजितम्: adorned with many hundreds and thousands of jewel-lamps
• अनेकशतसाहस्रमणिदीपविराजितम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक) + मणि (प्रातिपदिक) + दीप (प्रातिपदिक) + विराजित (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित विशेषण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—अनेक-शत-साहस्र-मणि-दीप-विराजितम् (अनेकैः शतसाहस्रैः मणिदीपैः विराजितम्)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this snippet)

Visual Art Cues

Scene: A serene courtyard paved with chandra-kānta (moonstone) that seems to drink and emit cool light; massive golden door-panels; innumerable jewel-lamps suspended and set in niches, creating a starfield of colored flames.

Characters & Entities

• caṃdrakānta (moonstone)
• hema (gold)
• maṇi-dīpa (jewel-lamps)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic universe is portrayed as richly ordered and luminous, hinting that beauty and power exist on many planes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly tīrtha is named; the verse continues the depiction of Takṣaka’s Nāga-city.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.