Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 44

Devanagari script

तां दोहदसमाक्रांतां घननीलमुखस्तनीम् । कालेन बंधुवर्गोपि बुबोध विटदूषिताम्

Transliteration

tāṃ dohadasamākrāṃtāṃ ghananīlamukhastanīm | kālena baṃdhuvargopi bubodha viṭadūṣitām

Translation

दोहद से व्याकुल, मुख-स्तन श्याम पड़ गए थे—ऐसी उस स्त्री को समय आने पर बन्धुओं ने भी विट द्वारा दूषित समझ लिया।

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• दोहदसमाक्रान्ताम्: overcome by pregnancy-cravings (dohada)
• दोहदसमाक्रान्ताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दोहद-समाक्रान्त (प्रातिपदिक; दोहद + समाक्रान्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कृदन्तः क्त-प्रत्ययान्त ‘समाक्रान्त’; समासः तत्पुरुषः (दोहदेन समाक्रान्ता)

• घननीलमुखस्तनीम्: she whose face (and breasts) were dark-blue like a cloud
• घननीलमुखस्तनीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घन-नील-मुख-स्तनी (प्रातिपदिक; घन + नील + मुख + स्तनी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः (घननीलं मुखं स्तनौ च यस्याः सा)

• कालेन: in time
• कालेन: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणत्वेन (in course of time)

• बन्धुवर्गः: the group of relatives
• बन्धुवर्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बन्धु-वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (बन्धूनां वर्गः)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपवाद (also/even)

• बुबोध: came to know
• बुबोध: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विटदूषिताम्: corrupted by a libertine (paramour)
• विटदूषिताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विट-दूषित (प्रातिपदिक; विट + दूषित)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कृदन्तः क्त-प्रत्ययान्त ‘दूषित’; समासः तत्पुरुषः (विटेन दूषिता)

Speaker

Narrator (context not specified in snippet; likely Purāṇic narrator such as Sūta)

Visual Art Cues

Scene: Relatives confront the woman as pregnancy cravings and darkened complexion reveal the truth; faces show shock, sorrow, and anger; the woman stands with lowered head, hands on abdomen, shame and fear palpable.

Characters & Entities

• Kāla (Time)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time exposes concealed adharma; actions inevitably bear visible consequences, urging purity of conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the disclosure of wrongdoing through circumstances.