Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

शेते योजनसाहस्रमप्रमेयमनुत्तमम् । द्वादशादित्यसंकाशं सहस्रचरणेक्षणम्

Transliteration

śete yojanasāhasramaprameyamanuttamam | dvādaśādityasaṃkāśaṃ sahasracaraṇekṣaṇam

Translation

वह वहाँ शयन कर रहा था—हज़ार योजन तक विस्तृत, अप्रमेय और अनुपम; बारह सूर्यों के समान तेजस्वी, सहस्र चरणों और सहस्र नेत्रों वाला।

Word by Word

• शेते: lies, reclines
• शेते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; √शी = शयते (lies)

• योजनसाहस्रम्: a thousand yojanas
• योजनसाहस्रम्: Karma (Extent/object of measure/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योजन (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (योजनानां सहस्रम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; परिमाणवाचक

• अप्रमेयम्: immeasurable
• अप्रमेयम्: Karma (Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + प्रमेय (प्रातिपदिक; √मा)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying the described entity)

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Karma (Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• द्वादशादित्यसंकाशम्: shining like twelve suns
• द्वादशादित्यसंकाशम्: Karma (Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक) + संकाश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (द्वादशानाम् आदित्यानाम् इव संकाशः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• सहस्रचरणेक्षणम्: having a thousand feet and eyes
• सहस्रचरणेक्षणम्: Karma (Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + चरण (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सहस्रं चरणाः च ईक्षणानि च यस्य/यत्—बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः, परन्तु रूपतः तत्पुरुष-समास-समूह); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Unspecified (frame audience)

Visual Art Cues

Scene: A colossal radiant being lies upon the waters, blazing like twelve suns, with innumerable limbs and eyes; Brahmā appears tiny nearby.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord’s cosmic form transcends measure; Purāṇic imagery teaches awe (bhakti) toward the all-pervading divine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; this is a theophanic description within the pralaya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.