Shukla Yajur Veda — Adhyaya 8, Mantra 30
Rishi: Yājñavalkya (general VS attribution)
Devata: Soma (Indu)
Chandas: Yajus with ṛg-like diction; cadence approximates triṣṭubh segments
Samhita Patha (Devanagari)
पुरुद॒स्मो विषु॑रूप॒ इन्दु॑र॒न्तर्म॑हि॒मान॑मानञ्ज॒ धीर॑: । एक॑पदीं द्वि॒पदीं॑ त्रि॒पदीं॒ चतु॒ष्पदीम॒ष्टाप॑दीं॒ भुव॒नानु॑ प्रथन्ता॒ᳪ स्वाहा॑
Transliteration
purudasmó víṣurūpa índur antár mahimā́nam ānañja dhī́raḥ | ékapadīṃ dvipádīṃ tripádīṃ catúṣpadīm aṣṭā́padīṃ bhúvanāny ánu prathantāṃ svā́hā
Translation
अनेक अद्भुतताओं वाला, विविध रूपों वाला इन्दु, धीर, भीतर ही महिमा को प्राप्त हुआ है। एक-पदी, द्वि-पदी, त्रि-पदी, चतुष्पदी, अष्टापदी के अनुकरण में भुवन विस्तृत हों; स्वाहा।
Padapatha (Word Analysis)
पुरुदस्मः । विषु-रूपः । इन्दुः । अन्तः । महिमानम् । आनञ्ज । धीरः । एक-पदीम् । द्वि-पदीम् । त्रि-पदीम् । चतुः-पदीम् । अष्टा-पदीम् । भुवनानि । अनु । प्रथन्ताम् । स्वाहा ।
Word by Word
पुरुदस्मःthe much-wondrous (one)
पुरुदस्मः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपुरु-दस्म (प्रातिपदिक) < पुरु (बहु) + दस्म (अद्भुत/प्रशस्त)
विषुरूपःof manifold forms
विषुरूपः:
Kartā
TypeAdjective
Rootविषु-रूप (प्रातिपदिक) < विषु (विविध/नाना) + रूप
इन्दुःthe Soma-drop (Indu)
इन्दुः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin
अन्तः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्गीय-प्रयोग)
महिमानम्greatness, majesty
महिमानम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
आनञ्जhas anointed / has applied
आनञ्ज:
Kartā
TypeVerb
Root√नञ्ज् (नञ्ज्) / वैदिक-रूप: नञ्ज् ‘to anoint, smear; to apply/attach’ with उपसर्ग आ-
धीरःthe wise (one)
धीरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootधीरा (प्रातिपदिक) < √धी (बुद्धौ) (निष्पन्न-विशेषण)
एकपदीम्the one-footed (state/realm)
एकपदीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएक-पदी (प्रातिपदिक) < एक + पद
द्विपदीम्the two-footed
द्विपदीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootद्वि-पदी (प्रातिपदिक) < द्वि + पद
त्रिपदीम्the three-footed
त्रिपदीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि-पदी (प्रातिपदिक) < त्रि + पद
चतुष्पदीम्the four-footed
चतुष्पदीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचतुष्-पदी (प्रातिपदिक) < चतुर्/चतुष् + पद
अष्टापदीम्the eight-footed
अष्टापदीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअष्टा-पदी (प्रातिपदिक) < अष्ट + पद
भुवनानिthe worlds, beings/realms
भुवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक) < √भू (भवने)
अनुalong, after, in accordance with
अनु:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
प्रथन्ताम्let them spread/expand
प्रथन्ताम्:
Kartā
TypeVerb
Root√प्रथ् (विस्तारे/प्रख्याने) with उपसर्ग प्र-
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
(यज्ञीय-उद्गारः)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/यज्ञीय-उद्गार)
Entities Mentioned
S
Soma (Indu)B
Bhuvanāni (the worlds)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes