Shukla Yajur Veda — Adhyaya 4, Mantra 14
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Agni
Chandas: Yajus (rhythmic prose)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने॒ त्वᳪ सु जा॑गृहि व॒यᳪ सु म॑न्दिषीमहि । रक्षा॑ णो॒ अप्र॑युच्छन् प्र॒बुधे॑ न॒: पुन॑स्कृधि ।
Transliteration
agne tváṃ sú jāgṛhi vayáṃ sú mandiṣīmahi | rákṣā no apráyucchan prabúdhe naḥ púnas-kṛdhi |
Translation
हे अग्नि, तू भली-भाँति जाग; हम भी भली-भाँति आनन्दित हों। बिना प्रमाद के हमारी रक्षा कर; और हमारे जागरण के लिए हमें फिर से नव-बल प्रदान कर।
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने । त्वम् । सु । जागृहि । वयम् । सु । मन्दिषीमहि । रक्ष । नः । अप्रयुच्छन् । प्रबुधे । नः । पुनः-कृधि ।
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुwell, thoroughly
सु:
विशेषण-भाव (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसु (उपसर्ग/निपात)
जागृहिbe awake; awaken
जागृहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootजागृ (धातु)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुwell
सु:
विशेषण-भाव (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसु (उपसर्ग/निपात)
मन्दिषीमहिmay we rejoice / be gladdened
मन्दिषीमहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootमन्द्/मन्दि (धातु; ‘to rejoice/be glad’, वैदिक प्रयोग)
रक्षprotect
रक्ष:
क्रिया
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
नःus; for us
नः:
सम्प्रदान (for us) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अप्रयुच्छन्not failing; not neglecting
अप्रयुच्छन्:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeVerb
Rootप्र-युज्/युच्छ् (धातु-समूह; वैदिक ‘to fail/neglect/let go’), नञ्-पूर्वक
प्रबुधेon (your) awakening; when awakened
प्रबुधे:
अधिकारण (at/when awakened)
TypeVerb
Rootप्र-बुध् (धातु)
नःus; for us
नः:
सम्प्रदान (for us) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुनःagain
पुनः:
विशेषण-भाव (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
कृधिmake; do
कृधि:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes