Shukla Yajur Veda — Adhyaya 4, Mantra 13
Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; mantra-lineage varies by anukramaṇī)
Devata: Āpaḥ / Pṛthivī (functional deities of purification and support)
Chandas: Mixed/prose-like yajus (non-R̥gvedic metrical cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒यं ते॑ य॒ज्ञिया॑ त॒नूर॒पो मु॑ञ्चामि॒ न प्र॒जाम् । अ॒जहो॒मुचः॒ स्वाहा॑कृताः पृथि॒वीमा वि॑शत पृथि॒व्या सम्भ॑व ।
Transliteration
iyáṃ te yájyiyā tanū́r apó muñcāmi ná prajā́m | ajahomúcaḥ svā́hā-kṛtāḥ pṛthivī́m ā́ viśata pṛthivyā́ sámbhava |
Translation
यह तेरी यज्ञीय तनु है—मैं इसे अपः (जल) से मुक्त करता हूँ, पर तेरी प्रजा (संतति) को नहीं। जो ‘अहो!’ से मुक्त होकर ‘स्वाहा’ से समर्पित किए गए हैं, वे पृथ्वी में प्रवेश करें; और हे (तू) पृथ्वी से ही उत्पन्न हो।
Padapatha (Word Analysis)
इयम् । ते । यज्ञिया । तनूः । अपः । मुञ्चामि । न । प्रजाम् । अज-हो-मुचः । स्वाहा-कृताः । पृथिवीम् । आ । विशत । पृथिव्याः । सम्भव ।
Word by Word
इयम्this (she/this one)
इयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेfor you / of you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञियाfit for sacrifice, sacrificial
यज्ञिया:
Kartā
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक; यज्ञ + -इय)
तनूःbody, person
तनूः:
Kartā
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
अपःwaters
अपः:
Karma
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
मुञ्चामिI release / I let go
मुञ्चामि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
नnot
न:
(सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
प्रजाम्offspring, progeny
प्रजाम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
अहोमुचःthe ‘Aho-muc’ beings (those who release/are released with the cry ‘aho’)
अहोमुचः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootअहोमुच (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासः: अहो + मुच्)
स्वाहाकृताःmade/uttered with ‘svāhā’
स्वाहाकृताः:
Kartā
TypeParticiple (Adjective)
Rootस्वाहाकृत (कृदन्त; स्वाहा + कृ (क्त))
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
आtowards, into
आ:
(क्रिया-विशेषक)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
विशतenter (you all)
विशत:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootविश् (धातु)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
सम्भवarise / come into being (together)
सम्भव:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Waters)P
Pṛthivī (Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes