Adhyaya 34 Mantra 55 - Shukla Yajurveda | Hindi | Vedapath

Various Rishis

←Previous MantraNext Mantra→

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 34, Mantra 55

Rishi: Speculative/collective (saptaṛṣi tradition).

Devata: Sapta Ṛṣayaḥ; Sapta Āpaḥ; the two ‘asvapnajau’ deities (guardian pair).

Chandas: Triṣṭubh (didactic-invocatory).

Samhita Patha (Devanagari)

स॒प्त ऋष॑य॒: प्रति॑हिता॒: शरी॑रे स॒प्त र॑क्षन्ति॒ सद॒मप्र॑मादम् । स॒प्ताप॒: स्वप॑तो लो॒कमी॑यु॒स्तत्र॑ जागृतो॒ अस्व॑प्नजौ सत्र॒सदौ॑ च दे॒वौ

Transliteration

saptá ṛ́ṣayaḥ pratihitā́ḥ śárīre saptá rakṣanti sádám apramā́dam | saptā́paḥ svápato lokám īyus tátra jāgṛto asvapnajau satrasádau ca deváu

Translation

सात ऋषि शरीर में प्रतिष्ठित हैं; सात (रक्षक) उसे सदा, प्रमाद रहित होकर, सुरक्षित रखते हैं। सात आपः निद्रा के लोक को गईं; वहाँ दो देव—अस्वप्नजौ, सत्र में स्थित—जागते हुए पहरा देते हैं।

Padapatha (Word Analysis)

सप्त । ऋषयः । प्रति-हिताः । शरीरे । सप्त । रक्षन्ति । सदम् । अप्रमादम् । सप्त । आपः । स्वपतः । लोकम् । ईयुः । तत्र । जागृतः । अस्वप्न-जौ । सत्र-सदौ । च । देवौ

Word by Word

सप्तseven

ऋषयःseers

प्रतिहिताःplaced/established

शरीरेin the body

सप्तseven

रक्षन्तिprotect

सदम्always

अप्रमादम्heedfulness / non-negligence

सप्तseven

आपःwaters

स्वपतःsleep

लोकम्world

ईयुःwent / have gone

तत्रthere

जागृतःawake

अस्वप्नजौthe two born of sleeplessness (ever-wakeful pair)

सत्रसदौthe two who sit/preside at the satra (session)

चand

देवौthe two gods

Entities Mentioned

Sapta Ṛṣayaḥ (Seven Seers)

Sapta Āpaḥ (Seven Waters)

Asvapnajau Devau (the two sleepless gods/guardians)

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes