Mantra 52
Rishi: Prayoga-tradition attribution (bandhana formula)
Devata: Hiraṇya/Āyuḥ (functional); ancestral exemplars (Dākṣāyaṇa) as authorizing agents
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan)
Samhita Patha (Devanagari)
यदाब॑ध्नन् दाक्षाय॒णा हिर॑ण्यᳪ श॒तानी॑काय सुमन॒स्यमा॑नाः । तन्म॒ आ ब॑ध्नामि श॒तशा॑रदा॒यायु॑ष्माञ्ज॒रद॑ष्टि॒र्यथास॑म्
Transliteration
yádā́badhnan dākṣāyaṇā́ híraṇyaṃ śatā́nīkāya sumanasyámānāḥ | tán me ā́ badhnāmi śatáśāradā́yā́yuṣmāñ jaradáṣṭir yáthā́sam ||
Translation
जब दाक्षायणों ने प्रसन्न-मन होकर शतानिक के लिए स्वर्ण बाँधा था, वही मैं अपने ऊपर सौ शरदों तक बाँधता हूँ—कि मैं आयुष्मान रहूँ और जैसे मैं हूँ वैसे ही जरा को देखूँ।
Padapatha (Word Analysis)
यदा । अबध्नन् । दाक्षायणाः । हिरण्यम् । शतानिकाय । सुमनस्यमानाः । तत् । मे । आ । बध्नामि । शत-शारदाय । आयुष्मान् । जरदष्टिः । यथा । असम्
Word by Word
यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootयदा
अबध्नन्they bound / they tied
अबध्नन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√बन्ध् (बध्नाति)
दाक्षायणाthe Dākṣāyaṇas (descendants/people of Dakṣa)
दाक्षायणा:
Kartā
TypeNoun
Rootदाक्षायण (प्रातिपदिक; दक्ष-सम्बन्धी)
हिरण्यम्gold
हिरण्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootहिरण्य
शतानीकायfor Śatānīka
शतानीकाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootशतानीक (प्रातिपदिक)
सुमनस्यमानाःbeing well-disposed / favorably minded
सुमनस्यमानाः:
Kartā
TypeVerb
Rootसु-मनस् + √मन् (मन्यते) → सुमनस्य (Denom.)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
मेfor me / to me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
आunto / towards
आ:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआ
बध्नामिI bind / I tie
बध्नामि:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√बन्ध् (बध्नाति)
शतशारदायfor (a span of) a hundred autumns/years
शतशारदाय:
Sampradāna
TypeAdjective
Rootशत-शारद (प्रातिपदिक)
आयुष्मान्endowed with long life
आयुष्मान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootआयुष्मत् (प्रातिपदिक)
जरदष्टिःone whose staff is old (i.e., very aged)
जरदष्टिः:
Kartā
TypeNoun
Rootजरदष्टि (प्रातिपदिक; जरत्+अष्टि)
यथाas / so that
यथा:
(सम्बन्ध/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा
असम्may I be
असम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति)
Entities Mentioned
H
Hiraṇya (Gold)Ā
Āyuḥ (Life)D
Dākṣāyaṇas (ancestral exemplars)Ś
Śatānīka (royal precedent)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes