Shukla Yajur Veda — Adhyaya 31, Mantra 16
Rishi: Puruṣa-sūkta tradition
Devata: Yajña/Puruṣa/Prajāpati; Sādhyas as recipients of the doctrinal horizon
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् । ते ह॒ नाकं॑ महि॒मान॑: सचन्त॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः
Transliteration
yajñéna yajñám ayajanta devā́s tā́ni dhármāṇi prathamā́ny āsan | te há nā́kaṃ mahimā́naḥ sacanta yátra pū́rve sā́dhyāḥ sánti devā́ḥ ||
Translation
देवों ने यज्ञ के द्वारा यज्ञ का ही यजन किया; वे ही प्रथम धर्म (विधि-नियम) थे। वे महिमावान जन नाक (स्वर्ग) को प्राप्त हुए, जहाँ पूर्वकाल के साध्य देव निवास करते हैं।
Padapatha (Word Analysis)
यज्ञेन । यज्ञम् । अयजन्त । देवाः । तानि । धर्माणि । प्रथमानि । आसन् । ते । ह । नाकम् । महिमानः । सचन्त । यत्र । पूर्वे । साध्याः । सन्ति । देवाः ।
Word by Word
यज्ञेनby/with the sacrifice
यज्ञेन:
करण
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
अयजन्तthey performed sacrifice / they worshipped
अयजन्त:
—
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
तानिthose
तानि:
कर्ता (आसन् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धर्माणिordinances / sacred laws
धर्माणि:
कर्ता (आसन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
प्रथमानिthe first / primordial
प्रथमानि:
—
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
आसन्were
आसन्:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
तेthey
ते:
कर्ता (सचन्त इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हindeed
ह:
—
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
नाकम्heaven (the celestial world)
नाकम्:
कर्म/अधिकारण (गत्यर्थे)
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
महिमानःthe great ones / the mighty (glories)
महिमानः:
कर्ता (सचन्त इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
सचन्तthey attain / they associate with / they reach
सचन्त:
—
TypeVerb
Rootसच् (धातु)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
पूर्वेformer / ancient
पूर्वे:
—
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
साध्याःthe Sādhyas (a class of deities)
साध्याः:
कर्ता (सन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसाध्य (प्रातिपदिक)
सन्तिare
सन्ति:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्ता (सन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Y
Yajña (Sacrifice)P
Puruṣa / PrajāpatiS
SādhyasD
Devas (the Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes