Mantra 18

Rishi: Yājñavalkya-tradition

Devata: Akṣarāja; Kṛta/Tretā/Dvāpara; Āskanda; Mṛtyu; Antaka; Kṣudh; Duṣkṛta; Pāpman

Chandas: Yajus (prose)

Samhita Patha (Devanagari)

अ॒क्ष॒रा॒जाय॑ कित॒वं कृ॒ताया॑दिनवद॒र्शं त्रेता॑यै क॒ल्पिनं॑ द्वा॒परा॑याधिक॒ल्पिन॑मास्क॒न्दाय॑ सभास्था॒णुं मृ॒त्यवे॑ गोव्य॒च्छमन्त॑काय गोघा॒तं क्षु॒धे यो गां वि॑कृ॒न्तन्तं॒ भिक्ष॑माण उप॒तिष्ठ॑ति दुष्कृ॒ताय॒ चर॑काचार्यं पा॒प्मने॑ सैल॒गम्

Transliteration

akṣarājā́ya kitaváṃ kṛtā́ya dinavadarśáṃ tretā́yai kálpinaṃ dvāparā́yādhikálpinam āskandā́ya sabhāsthā́ṇuṃ mṛtyáve govyáccham ántakāya goghātáṃ kṣúdhé yó gā́ṃ vikṛ́ntantaṃ bhíkṣamāṇa upatíṣṭhati duṣkṛtā́ya cárakācāryaṃ pā́pmane sailagám

Translation

अक्षराजाय (पासों के राजा) के लिए कितव (जुआरी) को; कृताय के लिए दिनवदर्श (दिन-देखने वाला/दिन-रक्षक) को; त्रेतायै के लिए कल्पिन् (युक्ति करने वाला) को; द्वापराय के लिए अधिककल्पिन् (अति-युक्तिकार) को; आस्कन्दाय (आकस्मिक धावा/आक्रमण) के लिए सभास्थाणु (सभा का स्तम्भ-सा) को; मृत्युये के लिए गोव्यच्छ (गोधन-लूटने वाला) को; अन्तकाय के लिए गोघात (गाय का वध करने वाला) को; क्षुधे (भूख) के लिए—जो भिक्षा माँगता हुआ, गाय को विकृन्तन्तम् (काटने/टुकड़े करने वाले) की उपासना करता है; दुष्कृताय के लिए चरकाचार्य (भटकता उपदेशक/आचार्य) को; पाप्मने के लिए सैलग (पर्वतीय/शैल-सम्बद्ध दुष्ट) को।

Padapatha (Word Analysis)

अक्ष-राजाय । कितवम् । कृताय । दिन-वदर्शम् । त्रेतायै । कल्पिनम् । द्वापराय । अधिकल्पिनम् । आस्कन्दाय । सभा-स्थाणुम् । मृत्यवे । गोव्यच्छम् । अन्तकाय । गोघातम् । क्षुधे । यः । गाम् । विकृन्तन्तम् । भिक्षमाणः । उपतिष्ठति । दुष्कृताय । चरक-आचार्यम् । पाप्मने । सैलगम् ।

Entities Mentioned

• Akṣarāja (King of Dice)
• Kṛta
• Tretā
• Dvāpara
• Āskanda (Onrush)
• Mṛtyu (Death)
• Antaka (Ender)
• Kṣudh (Hunger)
• Duṣkṛta (Ill-deed)
• Pāpman (Evil)