Adhyaya 3 Mantra 60 - Shukla Yajurveda | Hindi | Vedapath

Various Rishis

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 3, Mantra 60

Rishi: Tryambaka-śānti formula tradition (widely transmitted; often treated as a yajuṣ-prayer rather than ṛk with fixed r̥ṣi)

Devata: Tryambaka (Rudra-Śiva in beneficent aspect)

Chandas: Yajuṣ with metrical colouring (often treated as a mantra of mixed cadence)

Samhita Patha (Devanagari)

त्र्य॑म्बकं यजामहे सुग॒न्धिं पु॑ष्टि॒वर्ध॑नम् । उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान्मृ॒त्योर्मु॑क्षीय॒ मामृता॑त् । त्र्य॑म्बकं यजामहे सुग॒न्धिं प॑ति॒वेद॑नम् । उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नादि॒तो मु॑क्षीय॒ मामुत॑:

Transliteration

tryàmbakaṃ yajāmahe sugandhíṃ puṣṭi-várdhanam | urvārukám iva bándhanān mṛtyór mukṣīya mā́mṛtā́t || tryàmbakaṃ yajāmahe sugandhíṃ pati-védanam | urvārukám iva bándhanād itó mukṣīya mā́mutáḥ

Translation

हम त्र्यम्बक का यजन करते हैं—सुगन्धित, पुष्टि-वर्धक। जैसे उर्वारुक (खीरा) बन्धन से (छूट जाता है), वैसे ही मैं मृत्यु के बन्धन से मुक्त हो जाऊँ—अमृतत्व से नहीं। हम त्र्यम्बक का यजन करते हैं—सुगन्धित, पति-प्रदान करने वाले। जैसे उर्वारुक बन्धन से (छूट जाता है), वैसे ही मैं यहाँ (इह) से मुक्त हो जाऊँ, और वहाँ (उत) से भी।

Padapatha (Word Analysis)

त्र्य॑म्बकम् । य॒जा॒म॒हे॒ । सु॒ग॒न्धिम् । पु॒ष्टि॒-वर्ध॑नम् । उ॒र्वा॒रु॒कम्-इ॑व । बन्ध॑नात् । मृ॒त्योः । मु॒क्षी॒य॒ । मा॒ । अमृता॑त् ।

त्र्य॑म्बकम् । य॒जा॒म॒हे॒ । सु॒ग॒न्धिम् । प॒ति॒-वे॒द॑नम् । उ॒र्वा॒रु॒कम्-इ॑व । बन्ध॑नात् । इ॒तः । मु॒क्षी॒य॒ । मा॒ । अमुतः॑ ।

Word by Word

त्र्यम्बकम्the three-eyed (Rudra)

यजामहेwe worship / we sacrifice to

सुगन्धिम्fragrant, of good fragrance

पुष्टिवर्धनम्increasing nourishment/prosperity

उर्वारुकम्a cucumber/gourd

इवlike, as

बन्धनात्from the bond/fetter

मृत्योःof death

मुक्षीयmay I be released

माnot

अमृतात्from immortality

Entities Mentioned

Tryambaka (Rudra-Śiva)

Mṛtyu (Death)

Amṛta (Immortality)

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes