Mantra 11
Rishi: Ṛgvedic provenance (Indra-sūkta tradition; specific seer to be fixed by RV source-identification for this pada)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-type (to be confirmed by RV source match)
Samhita Patha (Devanagari)
तं वो॑ द॒स्ममृ॑ती॒षहं॒ वसो॑र्मन्दा॒नमन्ध॑सः । अ॒भि व॒त्सं न स्वस॑रेषु धे॒नव॒ इन्द्रं॑ गी॒र्भिर्न॑वामहे
Transliteration
táṃ vo dasmáṃ ṛtīṣáhaṃ vásor mandānáṃ ándhasaḥ | abhí vatsáṃ ná svásareṣu dhenáva índraṃ gīrbhír navāmahe
Translation
उस अद्भुत, आक्रमण-सह (ऋतीषह) इन्द्र को—सोमरस के आनन्द में मग्न, वसु (धन) के स्वामी को—हम स्तुतिगीतों से नव-नव करके स्तवते हैं; जैसे दुहने वाली धेनुएँ अपने-अपने स्रोतों में बछड़े की ओर दौड़ती हैं।
Padapatha (Word Analysis)
तम् । वः । दस्मम् । ऋतीषहम् । वसोः । मन्दानम् । अन्धसः । अभि । वत्सम् । न । स्वसरेषु । धेनवः । इन्द्रम् । गीर्भिः । नवामहे ।
Word by Word
तम्him / that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वःof you / your
वः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दस्मम्wondrous, mighty
दस्मम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootदस्म (प्रातिपदिक)
ऋतीषहम्overcoming harms/attacks
ऋतीषहम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootऋति-षह (प्रातिपदिक; ‘ऋतीन्/ऋतीः’ + √सह ‘to endure/overcome’)
वसोःof wealth / of the good
वसोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
मन्दानम्rejoicing, exhilarated
मन्दानम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootमन्दान (प्रातिपदिक; √मद् ‘to be glad/intoxicated’ से वर्तमान-कृदन्त/विशेषणार्थ)
अन्धसःof soma-juice
अन्धसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक)
अभिtowards, unto
अभि:
उपपद-सम्बन्ध (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
वत्सम्calf
वत्सम्:
कर्म (उपमान-आश्रय)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
उपमान-सूचक
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
स्वसरेषुamong (his/their) sisters
स्वसरेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootस्वसर (प्रातिपदिक)
धेनवःmilch-cows
धेनवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
गीर्भिःwith hymns/words of praise
गीर्भिः:
करण
TypeNoun
Rootगीर् (प्रातिपदिक)
नवामहेwe praise
नवामहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√नु (नव्) ‘to praise’
Entities Mentioned
I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes