Mantra 3
Rishi: Agni/Varuṇa supplication tradition (Ṛgvedic provenance).
Devata: Agni (as mediator), with Varuṇa’s wrath explicitly referenced
Chandas: Tr̥ṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
त्वं नो॑ अग्ने॒ वरु॑णस्य वि॒द्वान् दे॒वस्य॒ हेडो व॑ यासिसीष्ठाः । यजि॑ष्ठो॒ वह्नि॑तम॒: शोशु॑चानो॒ विश्वा॒ द्वेषा॑ᳪसि॒ प्र मु॑मुग्ध्य॒स्मत् ॥
Transliteration
tváṃ no agne varúṇasya vidvā́n devásya héḍo va yāsisīṣṭhāḥ | yájiṣṭho váhnitamaḥ śóśucāno víśvā dvéṣāṃsi prá mumugdhy asmát ||
Translation
हे अग्ने! तुम वरुण के विधान को जानने वाले हो; देव के क्रोध को तुम दूर कर सको। यज्ञ के लिए अति-योग्य, श्रेष्ठ वह्नि, दीप्तिमान होकर, हमारे पास से समस्त द्वेष और शत्रु-शक्तियों को छुड़ा दो।
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । नः । अग्ने । वरुणस्य । विद्वान् । देवस्य । हेडः । व । यासिसीष्ठाः । यजिष्ठः । वह्नितमः । शोशुचानः । विश्वा । द्वेषांसि । प्र । मुमुग्धि । अस्मत् ।
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःof us / for us
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
विद्वान्knowing, wise
विद्वान्:
Kartā (apposition to त्वम्)
TypeAdjective (Participle)
Rootविद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √विद् ‘जानाति’)
देवस्यof the god
देवस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हेडःwrath, anger
हेडः:
Karma
TypeNoun
Rootहेडस् (प्रातिपदिक)
वand / or
व:
—
TypeIndeclinable
Rootव (निपात)
यासिसीष्ठाःmay you wish to go/approach (to avert)
यासिसीष्ठाः:
Kriyā
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थ; desiderative base यासिसीष-)
यजिष्ठःmost worshipful
यजिष्ठः:
Kartā (apposition to त्वम्/अग्ने)
TypeAdjective
Rootयजिष्ठ (प्रातिपदिक; यज्-तमे/इष्ठ प्रत्यय; superlative)
वह्नितमःbest carrier (of offerings), most conveying
वह्नितमः:
Kartā (apposition)
TypeAdjective
Rootवह्नि-तम (प्रातिपदिक; तमप् superlative)
शोशुचानःblazing, shining
शोशुचानः:
Kartā (apposition)
TypeAdjective (Participle)
Root√शुच् (दीप्तौ/शोचने); शुशुच्-शानच् (present participle)
विश्वाall
विश्वा:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
द्वेषांसिhatreds, hostilities
द्वेषांसि:
Karma
TypeNoun
Rootद्वेषस् (प्रातिपदिक)
प्रforth, away
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
मुमुग्धिrelease, free
मुमुग्धि:
Kriyā
TypeVerb
Root√मुच् (मोचने) / √मुग्ध्?; causative/denominative sense ‘to release’ (Vedic: मुमुग्धि = ‘set free’)
अस्मत्from us
अस्मत्:
Apādāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniV
VaruṇaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes