Mantra 36
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Payaḥ/Rasa (prosperity-sap) with implicit cosmic regions
Chandas: Late Saṃhitā verse; mixed cadence
Samhita Patha (Devanagari)
पय॑: पृथि॒व्यां पय॒ ओष॑धीषु॒ पयो॑ दि॒व्यन्तरि॑क्षे॒ पयो॑ धाः । पय॑स्वतीः प्र॒दिश॑: सन्तु॒ मह्य॑म्
Transliteration
páyaḥ pr̥thivyā́ṃ páya óṣadhīṣu páyo divy àntárikṣe páyo dhāḥ | páyasvatīḥ pradíśaḥ santu máhyam ||
Translation
पयस् पृथ्वी में है, पयस् औषधियों में है; पयस् दिव्य लोक में, अन्तरिक्ष में है—तू पयस् को स्थापित कर। दिशाएँ मेरे लिए पयस्वती (रस-सम्पन्न) हों।
Padapatha (Word Analysis)
पयः । पृथिव्याम् । पयः । ओषधीषु । पयः । दिवि । अन्तरिक्षे । पयः । धाः । पयस्वतीः । प्रदिशः । सन्तु । मह्यम् ।
Word by Word
पयःmilk; sap; nourishing fluid
पयः:
Karma
TypeNoun
Rootपयस्
पृथिव्याम्in the earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृथिवी
पयःmilk; sap
पयः:
Karma
TypeNoun
Rootपयस्
ओषधीषुin the plants/herbs
ओषधीषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootओषधि
पयःmilk; sap
पयः:
Karma
TypeNoun
Rootपयस्
दिविin heaven
दिवि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootद्यु/दिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौः)
अन्तरिक्षेin the mid-region/atmosphere
अन्तरिक्षे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष
पयःmilk; sap
पयः:
Karma
TypeNoun
Rootपयस्
धाःplace; bestow; establish
धाः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (डुधाञ् धारण-पोषणयोः)
पयस्वतीःabounding in milk/sap
पयस्वतीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपयस्वत्
प्रदिशःthe directions/quarters
प्रदिशः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रदिश्
सन्तुlet (them) be
सन्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअस्
मह्यम्for me
मह्यम्:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअहम् (अस्मद्)
Entities Mentioned
P
Payaḥ / Rasa (sap, nourishing essence)P
Pṛthivī (Earth)O
Oṣadhayaḥ (Plants/Herbs)A
Antarikṣa (Mid-air)D
Dyauḥ / Dyaus (Heaven)P
Pradiśaḥ (Quarters/Directions)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary