Shukla Yajur Veda — Adhyaya 17, Mantra 66
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh-like (ṛc-style), though embedded in Yajus liturgy
Samhita Patha (Devanagari)
प्राची॒मनु॑ प्र॒दिशं॒ प्रेहि॑ वि॒द्वान॒ग्नेर॑ग्ने पुरो अ॑ग्निर्भवे॒ह । विश्वा॒ आशा॒ दीद्या॑नो॒ वि भा॒ह्यूर्जं॑ नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे
Transliteration
prācī́m ánu pradíśaṁ préhi vidvā́n agnér agne puro agnír bhavehá | víśvā ā́śā dī́dyāno ví bhā́hī́ ūrjáṁ no dhehi dvipáde catúṣpade
Translation
पूर्व दिशा के अनुगामी होकर, हे विद्वान अग्नि, आगे बढ़ो; हे अग्ने, यहाँ अग्रगामी अग्नि बनो। सब दिशाओं में दीप्त होकर प्रकाश करो; हमारे लिए—द्विपद और चतुष्पद के लिए—पोषण/ऊर्जा स्थापित करो।
Padapatha (Word Analysis)
प्राची॑म् । अनु॑ । प्र॒दिश॑म् । प्रेहि॑ । वि॒द्वान् । अ॒ग्नेः । अ॒ग्ने । पु॒रः । अ॒ग्निः । भ॒वे॒ह । विश्वाः॑ । आशाः॑ । दीद्या॑नः । वि । भाः॑ । हि । ऊर्ज॑म् । नः॒ । धे॒हि । द्वि॒पदे॑ । चतु॑ष्पदे
Word by Word
प्राचीम्eastward (direction), to the east
प्राचीम्:
कर्म (गत्यर्थे) / अधिकरण (दिशा-निर्देशे)
TypeAdjective
Rootप्राची (प्रातिपदिक) < प्राच्
अनुalong, after, following
अनु:
उपसर्ग/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअनु
प्रदिशम्the (fore-)direction, quarter
प्रदिशम्:
कर्म (गत्यर्थे) / अधिकरण
TypeNoun
Rootप्रदिश् (प्रातिपदिक)
प्रेहिgo forth! proceed!
प्रेहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (गत्यर्थ धातु)
विद्वान्knowing, wise
विद्वान्:
कर्तृ (सम्बोधन/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √विद् (ज्ञाने)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पुरःin front, before
पुरः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्ययीभाव/निपात) / पुरः
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ/प्रथमा (भवेः इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
भवbe! become!
भव:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (सत्तायाम्)
इहhere
इह:
अधिकरण (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह
विश्वाःall
विश्वाः:
कर्तृ/विशेषण (आशाः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
आशाःdirections, quarters
आशाः:
कर्तृ (दीद्यानः/भाहि इत्यस्य क्षेत्र/व्याप्ति)
TypeNoun
Rootआशा (प्रातिपदिक)
दीद्यानःshining, blazing
दीद्यानः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदीद्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √दीद्/√दीप् (दीप्तौ)
विapart, widely, in all directions
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि
भाहिshine forth! illuminate!
भाहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootभा (दीप्तौ)
ऊर्जम्strength, nourishment
ऊर्जम्:
कर्म (धेहि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)
नःof us / for us
नः:
सम्बन्ध (सम्प्रदानार्थ-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
धेहिplace, bestow
धेहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धारणे/स्थापने)
द्विपदेin/for the two-footed (humans)
द्विपदे:
अधिकरण (ध्येय-क्षेत्र/प्राप्ति-क्षेत्र)
TypeNoun/Adjective
Rootद्विपद (प्रातिपदिक)
चतुष्पदेin/for the four-footed (cattle)
चतुष्पदे:
अधिकरण (ध्येय-क्षेत्र/प्राप्ति-क्षेत्र)
TypeNoun/Adjective
Rootचतुष्पद (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes