Shukla Yajur Veda — Adhyaya 17, Mantra 67
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Svar/Jyotis (solar-heavenly light) as goal; implicit cosmic deities of the three worlds
Chandas: Triṣṭubh-like (ṛc-style ascent formula)
Samhita Patha (Devanagari)
पृ॒थि॒व्या अ॒हमुद॒न्तरि॑क्ष॒माऽरु॑हम॒न्तरि॑क्षा॒द्दिव॒मारु॑हम् । दि॒वो नाक॑स्य पृ॒ष्ठात् स्व॒र्ज्योति॑रगाम॒हम्
Transliteration
pṛthivyā́ ahám úd antárikṣam ā́ruham antárikṣād dívam ā́ruham | divó nā́kasya pṛṣṭhā́t svàr jyótiḥ agām ahám
Translation
पृथ्वी से मैं अन्तरिक्ष पर आरोहण कर गया; अन्तरिक्ष से मैं द्युलोक पर आरोहण कर गया। द्युलोक के नाक (स्वर्ग-गुम्बद) की पृष्ठ-रेखा से मैं स्वः के ज्योतिर्मय प्रकाश तक पहुँच गया।
Padapatha (Word Analysis)
पृ॒थि॒व्याः । अ॒हम् । उत् । अ॒न्तरि॑क्षम् । आ । अ॒रु॒हम् । अ॒न्तरि॑क्षात् । दि॒वम् । आ । अ॒रु॒हम् । दि॒वः । नाक॑स्य । पृ॒ष्ठात् । स्वः॑ । ज्योतिः॑ । अ॒गा॒म् । अ॒हम्
Word by Word
पृथिव्याःfrom the earth
पृथिव्याः:
अपादान
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उद्up, out
उद्:
—
TypeIndeclinable
Rootउद् (उपसर्ग/अव्यय)
अन्तरिक्षम्the midspace/atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
अरुहम्I ascended
अरुहम्:
—
TypeVerb
Root√रुह् (रुहँ आरोहणे)
अन्तरिक्षात्from the midspace
अन्तरिक्षात्:
अपादान
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
दिवम्heaven
दिवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
अरुहम्I ascended
अरुहम्:
—
TypeVerb
Root√रुह् (रुहँ आरोहणे)
दिवःof heaven
दिवः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ)
नाकस्यof the firmament/sky (nāka)
नाकस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
पृष्ठात्from the back/top
पृष्ठात्:
अपादान
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
स्वःto heaven; in the heavenly world
स्वः:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वर्/स्वः (अव्यय/नाम)
ज्योतिःlight, radiance
ज्योतिः:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
अगाम्I went, I reached
अगाम्:
—
TypeVerb
Root√गम् (गमॢँ गतौ)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
Pṛthivī (Earth)A
Antarikṣa (Mid-air)D
Dyu/Div (Heaven)S
Svàr-jyotis (Heavenly light)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes