Mantra 33
Rishi: ṛgvedic seer-tradition (Agni messenger motif)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (to be verified)
Samhita Patha (Devanagari)
विश्व॑स्य दू॒तम॒मृतं॒ विश्व॑स्य दू॒तम॒मृत॑म् । स यो॑जते अरु॒षा वि॒श्वभो॑जसा॒ स दु॑द्रव॒त्स्वा॑हुतः
Transliteration
víśvasya dūtám amṛ́taṃ víśvasya dūtám amṛ́tam | sá yójate aruṣā́ viśvábhōjasā sá dudrávat svā́hutaḥ
Translation
समस्त का अमृत (अमर) दूत—समस्त का अमृत दूत। जब वह अरुण (रक्तिम) शक्तियों से, विश्वभोजस (सबको भक्षण करनेवाला) होकर, युक्त किया जाता है, तब स्वाहा से सम्यक् आहुत होकर वह वेग से दौड़ पड़ता है।
Padapatha (Word Analysis)
विश्वस्य । दूतम् । अमृतम् । विश्वस्य । दूतम् । अमृतम् । सः । योजते । अरुषा । विश्व-भोजसा । सः । दुद्रवत् । सु-आहुतः ।
Word by Word
विश्वस्यof all / of the whole (world)
विश्वस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
दूतम्messenger
दूतम्:
कर्म (object; apposition to अमृतम्)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortal (one); ambrosia
अमृतम्:
कर्म (object; in apposition: ‘the immortal one’)
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
विश्वस्यof all / of the whole (world)
विश्वस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
दूतम्messenger
दूतम्:
कर्म (object; apposition to अमृतम्)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortal (one); ambrosia
अमृतम्:
कर्म (object; in apposition)
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (subject)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
योजतेyokes / harnesses / joins
योजते:
क्रिया
TypeVerb
Rootयुज् (धातु; युजँ योगे)
अरुषाःruddy ones (e.g., horses/flames)
अरुषाः:
कर्तृ (of implied action; the yoked ones)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
विश्वभोजसाःhaving all-nourishing power / all-sustaining
विश्वभोजसाः:
कर्तृ (apposition to अरुषाः)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्वभोजस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास)
सःhe
सः:
कर्तृ (subject)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुद्रवत्ran / sped
दुद्रवत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootद्रु (धातु; द्रु गतौ)
स्वाहुतःwell-offered / duly oblated
स्वाहुतः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (past passive participle)
Rootसु-आहुत (प्रातिपदिक; उपसर्ग+कृदन्त)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes