Mantra 9
Rishi: Śukla-Yajurveda tradition
Devata: Agni (as rakṣo-han, the burner/archer)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (ṛgvedic-style martial verse)
Samhita Patha (Devanagari)
कृ॒णु॒ष्व पाज॒: प्रसि॑तिं॒ न पृ॒थ्वीं या॒हि राजे॒वाम॑वाँ॒२ इभे॑न । तृ॒ष्वीमनु॒ प्रसि॑तिं द्रूणा॒नोऽस्ता॑सि॒ विध्य॑ र॒क्षस॒स्तपि॑ष्ठैः
Transliteration
kṛṇuṣvá pā́jaḥ prásitiṃ ná pṛthvī́ṃ yāhí rājévámavā́n ibhéna | tṛṣvī́m ánu prásitiṃ drūṇā́nó’stā́si vidhyá rákṣasas tápiṣṭhaiḥ ||
Translation
अपना तेज प्रकट कर; पृथ्वी पर मानो प्रसरता हुआ आगे बढ़। हाथी सहित बलवान राजा की भाँति जा। अपनी तीव्र धावा के पीछे-पीछे वेग से दौड़ता हुआ तू धनुर्धर है; अपने अत्यन्त दाहक (बाणों) से राक्षसों को बेध दे।
Padapatha (Word Analysis)
कृणुष्व । पाजः । प्रसितिम् । न । पृथ्वीम् । याहि । राजा-इव । अमवन् । इभेन । तृष्वीम् । अनु । प्रसितिम् । द्रूणानः । अस्तासि । विध्य । रक्षसः । तपिष्ठैः ।
Word by Word
कृणुष्वdo; make (for yourself)
कृणुष्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (करणे)
पाजःstrength; vigor; might
पाजः:
कर्म
TypeNoun
Rootपाजस् (प्रातिपदिकम्)
प्रसितिम्impulse; forward-thrust; onward course
प्रसितिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रसिति (प्रातिपदिकम्)
नlike; as
न:
(सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootन
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिकम्)
याहिgo
याहि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootया (गतौ)
राजाa king
राजा:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिकम्)
इवlike
इव:
(सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव
अमवाँpowerful; mighty
अमवाँ:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअमवत् (प्रातिपदिकम्)
इभेनwith an elephant
इभेन:
करण
TypeNoun
Rootइभ (प्रातिपदिकम्)
तृष्वीम्thirst; dryness (as a force to be driven on)
तृष्वीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतृष्वी (प्रातिपदिकम्)
अनुalong; after; following
अनु:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootअनु
प्रसितिम्impulse; onward course
प्रसितिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रसिति (प्रातिपदिकम्)
द्रूणानःrunning; hastening
द्रूणानः:
कर्तृ
TypeVerb
Rootद्रू (द्रवणे/द्रवति इति), शानच्
अस्तासिyou are
अस्तासि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (भुवि/सत्तायाम्)
विध्यpierce; strike
विध्य:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootव्यध्/विध् (वेधने)
रक्षसःthe Rākṣasas; harmful beings
रक्षसः:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिकम्)
तपिष्ठैःwith the most burning (weapons/powers); with the fiercest heat
तपिष्ठैः:
करण
TypeAdjective
Rootतपिष्ठ (तपस्-तमप्/इष्ठन्-प्रत्ययान्तः, प्रातिपदिकम्)
Entities Mentioned
A
Agni (rakṣo-han)R
Rakṣas (as adversarial forces)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes