Mantra 44
Rishi: Agnicayana mantra-stream (Anukramaṇī details not provided)
Devata: Agni (addressed); Varuṇa/Tvaṣṭṛ (invoked powers)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
वरू॑त्रीं॒ त्वष्टु॒र्वरु॑णस्य॒ नाभि॒मविं॑ जज्ञा॒नाᳪ रज॑स॒: पर॑स्मात् । म॒हीᳪ सा॑ह॒स्रीमसु॑रस्य मा॒यामग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन्
Transliteration
varū́trīṃ tváṣṭur váruṇasya nā́bhim áviṃ jajñānā́ṃ rájasaḥ párasmāt | mahī́ṃ sāhasrī́m ásurasya māyā́m agne mā́ hiṃsīḥ paramé vyòman
Translation
त्वष्टृ की वरूत्री (रक्षक-शक्ति), वरुण की नाभि—रजस् के परे से उत्पन्न हुई वह अवि (भेड़); असुर की महान, सहस्रगुणा माया। हे अग्ने, परम व्योम में इसका हिंसन मत करना।
Padapatha (Word Analysis)
वरूत्रीम् । त्वष्टुः । वरुणस्य । नाभिम् । अविम् । जज्ञानाम् । रजसः । परस्मात् । महीम् । साहस्रीम् । असुरस्य । मायाम् । अग्ने । मा । हिंसीः । परमे । व्योमन्
Word by Word
वरूत्रीम्the protecting sheath/armour
वरूत्रीम्:
Karma
TypeNoun
Rootवरूत्री (प्रातिपदिक) < वरूथ (आवरण/रक्षा)
त्वष्टुःof Tvaṣṭṛ
त्वष्टुः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
नाभिम्navel; hub; centre
नाभिम्:
Karma
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
अविम्the ewe/sheep
अविम्:
Karma
TypeNoun
Rootअवि (प्रातिपदिक)
जज्ञानाhaving been born; being born
जज्ञाना:
Kartā
TypeVerb (Participle)
Root√जन् (जने) → जज्ञाना (कृदन्त, परस्मैपद-परिप्रयोगः)
रजसःfrom the region/space (rajas)
रजसः:
Apādāna (source, expressed by genitive in Vedic)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
परस्मात्from the farther/upper (realm)
परस्मात्:
Apādāna
TypeAdjective (used substantively)
Rootपर (प्रातिपदिक)
महीम्the great (one); greatness
महीम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootमही (प्रातिपदिक)
साहस्रीम्thousandfold; of a thousand (powers)
साहस्रीम्:
Karma (apposition to माहीम्/मायाम्)
TypeAdjective
Rootसाहस्री (प्रातिपदिक) < सहस्र
असुरस्यof the Asura (lord)
असुरस्य:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
मायाम्power; wondrous skill; māyā
मायाम्:
Karma
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
हिंसीःyou should injure/harm
हिंसीः:
Kriyā
TypeVerb
Root√हिंस् (हिंसायाम्)
परमेin the highest
परमे:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
व्योमन्in the sky/firmament
व्योमन्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniT
TvaṣṭṛV
VaruṇaA
Asura (power/ māyā)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes