Shukla Yajur Veda — Adhyaya 13, Mantra 38
Rishi: Yājñavalkya-line transmission (general VS attribution).
Devata: Agni / Ajya (as luminous oblation within Agni)
Chandas: Jagatī/Triṣṭubh-mixed style (long pādas; closer to jagatī length).
Samhita Patha (Devanagari)
स॒म्यक् स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेना॑ अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः । घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि हिर॒ण्ययो॑ वेत॒सो मध्ये॑ अ॒ग्नेः
Transliteration
samyák srávanti saríto ná dhénā antárhṛdā mánasā pūyámānāḥ | ghṛtásya dhā́rā abhí cākṣimi hiraṇyáyo vetáso mádhye agnéḥ |
Translation
वे सम्यक् प्रवाहित होते हैं—नदियों के समान, धेनुओं के समान—अन्तर्हृदय में मन से शुद्ध होते हुए। घृत की धाराओं को मैं दृढ़तापूर्वक निहारता हूँ—स्वर्णमयी—वेतेस (सरकण्डे/नल) के मध्य, अग्नि के भीतर।
Padapatha (Word Analysis)
सम्यक् । स्रवन्ति । सरितः । न । धेनाः । अन्तः-हृदा । मनसा । पूयमानाः । घृतस्य । धाराः । अभि । चाकशीमि । हिरण्ययः । वेतसः । मध्ये । अग्नेः ।
Word by Word
सम्यक्rightly, properly
सम्यक्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम्यञ्च् (प्रातिपदिक) / अव्यय-रूप
स्रवन्तिthey flow
स्रवन्ति:
—
TypeVerb
Rootस्रु (धातु)
सरितःrivers/streams
सरितः:
Kartā
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
धेनाःmilch-cows
धेनाः:
Kartā (उपमान-कर्तृ)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin, inside
अन्तः:
—
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (अव्यय/उपसर्गसदृश)
हृदाwith/through the heart
हृदा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
मनसाwith the mind
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
पूयमानाःbeing purified
पूयमानाः:
Kartā (सरितः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपू (धातु) → पूयमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
घृतस्यof ghee
घृतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
धाराःstreams, flows
धाराः:
Karma (चाकशीमि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधारा (प्रातिपदिक)
अभिtowards, upon
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
चाकशीमिI behold, I gaze upon
चाकशीमि:
—
TypeVerb
Rootकाश्/कश् (धातु) (चक्ष्-सम्बद्धः; ‘to see, behold’)
हिरण्ययःgolden
हिरण्ययः:
Kartā (वेतसः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootहिरण्यय (प्रातिपदिक)
वेतसःreed, cane (vetasa)
वेतसः:
Kartā
TypeNoun
Rootवेतस (प्रातिपदिक)
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniĀ
Ājya (clarified butter, as luminous oblation)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes