Mantra 76
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Oṣadhayaḥ (with Indra-epithet ‘Śatakratu’ resonances)
Chandas: Triṣṭubh-like (approximate)
Samhita Patha (Devanagari)
श॒तं वो॑ अम्ब॒ धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुह॑: । अधा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे॑ अग॒दं कृ॑त
Transliteration
śatáṃ vo amba dhā́māni sahásram utá vo rúhaḥ | ádhā śatakrato yūyám imáṃ me agádaṃ kṛta
Translation
हे अम्बे (माता), तुम्हारे धाम एक सौ हैं, और तुम्हारी रुह (वृद्धियाँ/अंकुरण) एक सहस्र हैं। तब, हे शतक्रतो (शत-शक्ति वाले), तुम मेरे लिए यह अगद (औषध/विषहर) बना दो।
Padapatha (Word Analysis)
शतम् । वः । अम्ब । धामानि । सहस्रम् । उत । वः । रुहः । अधा । शत-क्रत्वो इति शतक्रत्वः । यूयम् । इमम् । मे । अगदम् । कृत ।
Word by Word
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म (संख्याविशेषणरूपेण)
TypeNoun (numeral)
Rootशत (प्रातिपदिक)
वःof you / your
वः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अम्बO mother
अम्ब:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअम्बा (प्रातिपदिक)
धामानिabodes; stations; dwellings
धामानि:
कर्म
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
कर्म (संख्याविशेषणरूपेण)
TypeNoun (numeral)
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
वःof you / your
वः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
रुहःgrowths; shoots; ascents (lit. ‘risings’)
रुहः:
कर्म
TypeNoun (kṛdanta/derivative)
Rootरुह् (धातु) → रुह् (कृदन्त-प्रातिपदिक, ‘रुह्’ = ‘उद्गम/आरोहण’/‘shoots’ इत्यर्थे)
अथthen; now
अथ:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ (निपात)
शतक्रत्वोO hundred-powered one (Indra)
शतक्रत्वो:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootशतक्रतु (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषण)
यूयम्you (plural)
यूयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
इमम्this
इमम्:
कर्म
TypePronoun (demonstrative)
Rootइदम् (सर्वनाम)
मेmy
मे:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अगदम्remedy; antidote; medicine
अगदम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअगद (प्रातिपदिक)
कृतmade; prepared
कृत:
कर्म-विशेषण
TypeParticiple (past passive)
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Entities Mentioned
O
Oṣadhayaḥ (Medicinal Plants)A
Ambā / Mātṛ-rūpā Oṣadhi (Mother-form of the plants)I
Indra (Śatakratu resonance)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes