Adhyaya 11 Mantra 76 - Shukla Yajurveda | Hindi | Vedapath

Various Rishis

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 76

Rishi: Traditionally connected with Vājaseyins; specific ṛṣi ascription for this mantra in later indices is not uniform

Devata: Agni

Chandas: Tr̥ṣṭubh (by cadence and length; to be confirmed against pada-count in a metrical check)

Samhita Patha (Devanagari)

नाभा॑ पृथि॒व्याः स॑मिधा॒ने अग्नौ रा॒यस्पोषा॑य बृह॒ते ह॑वामहे । इ॒र॒म्म॒दं बृ॒हदु॑क्थ्यं॒ यज॑त्रं॒ जेता॑रम॒ग्निं पृत॑नासु सास॒हिम्

Transliteration

nā́bhā pṛthivyā́ḥ samidhāné agnáu rāyás-poṣā́ya bṛhaté havāmahe | irám-madáṃ bṛhád-ukthyaṃ yájatraṃ jétāram agníṃ pṛtánāsu sāsahím

Translation

पृथ्वी की नाभि-स्थल पर, जब अग्नि समिधा से प्रज्वलित होती है, तब हम महान् अग्नि का आह्वान करते हैं—धन और पोषण की वृद्धि के लिए। जो इरम् (पोषक रस) से हर्षित है, जो महान् स्तुति के योग्य है, यजनीय है, विजेता है—वही अग्नि, जो युद्धों में शत्रुओं को परास्त करने वाला है।

Padapatha (Word Analysis)

नाभा॑ । पृथि॒व्याः । स॑मिधा॒ने । अग्नौ । रा॒यः-पोषा॑य । बृह॒ते । ह॑वामहे । इ॒र॒म्-म॒दम् । बृ॒हत्-उ॑क्थ्यम् । यज॑त्रम् । जेता॑रम् । अ॒ग्निम् । पृत॑नासु । सास॒हिम्

Word by Word

नाभाat/in the navel (centre)

पृथिव्याःof the earth

समिधानेwhen being kindled / in the state of kindling

अग्नौin Agni (the fire)

रायस्पोषायfor the increase of wealth

बृहतेto the great (one)

हवामहेwe invoke / we call

इरम्मदम्delight in refreshment/food (invigorating joy)

बृहदुक्थ्यम्having great hymns / worthy of great praise

यजत्रम्worthy of worship

जेतारम्the conqueror

अग्निम्Agni

पृतनासुin battles

सासहिम्overpowering / victorious (one who overcomes)

Entities Mentioned

Agni

Pṛthivī (Earth)

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes