Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 75
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh-like (ṛc-style), employed as yajus
Samhita Patha (Devanagari)
अह॑रह॒रप्र॑यावं॒ भर॒न्तोऽश्वा॑येव॒ तिष्ठ॑ते घा॒सम॑स्मै । रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा मद॒न्तोऽग्ने॒ मा ते॒ प्रति॑वेशा रिषाम
Transliteration
áhar-ahar áprayāvaṃ bháranto’śvā́ya iva tíṣṭhate ghāsám asmai | rā́yas póṣeṇa sámiṣā́ madánto’gne mā́ te prátiveśā riṣāma
Translation
प्रतिदिन, अविचल सेवा लेकर, हम उसके पास वैसे खड़े रहते हैं जैसे घास लेकर लोग घोड़े के पास खड़े रहते हैं। धन-समृद्धि की वृद्धि से, और समिधा को उसका भाग मानकर, हर्षित होते हुए—हे अग्ने! तेरे पड़ोसी (प्रतिवेश) तुझे (और हमें) हानि न पहुँचाएँ।
Padapatha (Word Analysis)
अहर्-अहर् । अप्रयावम् । भरन्तः । अश्वाय । इव । तिष्ठते । घासम् । अस्मै । रायः-पोषेण । सम्-इषा । मदन्तः । अग्ने । मा । ते । प्रति-वेशाः । रिषाम
Word by Word
अहःday
अहः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक) अहस्/अहः
अहर्-अहर्day by day
अहर्-अहर्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअहन् (प्रातिपदिक) अहस्
अप्रयावम्unfailing(ly), without cessation
अप्रयावम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअप्रयाव (प्रातिपदिक; a- + प्रयाव)
भरन्तःbearing, carrying
भरन्तः:
Kartā
TypeVerb
Root√भृ (भरति)
अश्वायfor the horse
अश्वाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
तिष्ठतेstands, remains
तिष्ठते:
Kartā
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति)
घासम्fodder, grass
घासम्:
Karma
TypeNoun
Rootघास (प्रातिपदिक)
अस्मैfor him
अस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रायःof wealth
रायः:
—
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक ‘wealth’)
पोषेणwith prosperity/nourishment
पोषेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
सम्together, fully
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम्
इषाwith refreshment/food
इषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक ‘refreshment/food’)
मदन्तःrejoicing, being exhilarated
मदन्तः:
Kartā
TypeVerb
Root√मद् (मदति)
अग्नेO Agni
अग्ने:
—
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा
तेof you, your
ते:
—
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रतिवेशाःneighbors, those dwelling nearby
प्रतिवेशाः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रतिवेश (प्रातिपदिक)
रिषामmay (they) harm/injure
रिषाम:
Kartā
TypeVerb
Root√रिष् (रिषति/रिष्यति)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes