Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 6
Rishi: Traditionally ascribed within Savitṛ-hymnic transmission (RV provenance); in VS usage, Adhvaryu lineage attribution is functional rather than authorial
Devata: Savitṛ (solar impeller)
Chandas: Triṣṭubh (dominant cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्य॑ प्र॒याण॒मन्व॒न्य इद्य॒युर्दे॒वा दे॒वस्य॑ महि॒मान॒मोज॑सा । यः पार्थि॑वानि विम॒मे स एत॑शो॒ रजा॑ᳪसि दे॒वः स॑वि॒ता म॑हित्व॒ना
Transliteration
yásyā́ prayā́ṇam ánv anyá íd yayúr devā́ devásya mahimā́nam ójasā | yáḥ pārthivā́ni vimamé sá etáśo rájāṃsi deváḥ savitā́ mahitvánā
Translation
जिसके प्रस्थान का अनुसरण अन्य देवों ने भी किया—उस देव की महिमा को अपने बल से; जिसने पार्थिव प्रदेशों को नापा—वह वेगवान प्रेरक देव सविता, महत्त्व के साथ रजांसि (अन्तरिक्षीय विस्तारों) को व्यवस्थित करता है।
Padapatha (Word Analysis)
यस्य । प्र॒याण॑म् । अनु॒ । अ॒न्यः । इत् । य॒युः । दे॒वाः । दे॒वस्य॑ । म॒हि॒मान॑म् । ओज॑सा । यः । पा॒र्थि॑वानि । वि॒म॒मे । सः । ए॒त॒शः । रजा॑ᳪसि । दे॒वः । स॒वि॒ता । म॒हि॒त्व॒ना
Word by Word
यस्यof whom/whose
यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रयाणम्going forth; course; departure
प्रयाणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्र-या (धातु √या) → प्रयाण (भाव/कर्म-नाम)
अनुafter; following
अनु:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनु
अन्यःanother (one)
अन्यः:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
इत्indeed; just
इत्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootइत्
ययुःwent; have gone
ययुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थ)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
महिमानम्greatness; majesty
महिमानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
ओजसाby might; with strength
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पार्थिवानिearthly things; terrestrial (realms)
पार्थिवानि:
कर्म
TypeAdjective (substantive)
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
विममेmeasured out; apportioned
विममे:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि-√मा (माने/परिमाणे)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एतशःEtasha (the steed of Savitṛ)
एतशः:
कर्तृ (सम्बन्धे/विशेषण-भावे)
TypeNoun
Rootएतश (प्रातिपदिक; सवितृ-रथाश्व-नाम)
रजांसिregions; spaces; realms
रजांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सविताSavitṛ
सविता:
कर्तृ (सम्बन्धे/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
महित्वनाby greatness; through majesty
महित्वना:
करण
TypeNoun
Rootमहित्वन (प्रातिपदिक; ‘महित्व’ + तृतीया-एकवचन रूप)
Entities Mentioned
S
SavitṛV
Viśve Devāḥ (the other Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes