Mantra 49
Rishi: Unspecified; Agni-protective formula in VS usage
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
वि पाज॑सा पृ॒थुना॒ शोशु॑चानो॒ बाध॑स्व द्वि॒षो र॒क्षसो॒ अमी॑वाः । सु॒शर्म॑णो बृह॒तः शर्म॑णि स्याम॒ग्नेर॒हᳪ सु॒हव॑स्य॒ प्रणी॑तौ
Transliteration
ví pā́jasā pṛthúnā śóśucāno bā́dhasva dvíṣo rákṣaso amī́vāḥ | suśármaṇo bṛhatáḥ śármaṇi syām agnér aháṃ suhávasyá praṇī́tau
Translation
विस्तृत तेज से दहकते हुए, हे (अग्नि)! द्वेष करने वालों, राक्षसों और रोगों को दूर कर। हम उत्तम रक्षण के महान् आश्रय में निवास करें; मैं सुस्वाह्य (भली प्रकार आहूत) अग्नि के प्रणीति—नेतृत्व में रहूँ।
Padapatha (Word Analysis)
वि । पाज॑सा । पृ॒थुना॑ । शोशु॑चानः । बाध॑स्व । द्वि॒षः । र॒क्षसः॑ । अमी॑वाः । सु॒-शर्म॑णः । बृ॒ह॒तः । शर्म॑णि । स्याम । अ॒ग्नेः । अ॒हम् । सु॒-हव॑स्य । प्रणी॑तौ
Word by Word
विapart, forth (intensifier/prefix)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग) / प्रादि
पाजसाwith strength, with might
पाजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपाजस् (प्रातिपदिक)
पृथुनाwith broad (power), widely
पृथुना:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
शोशुचानःblazing, shining intensely
शोशुचानः:
Kartā
TypeVerb
Rootशुच् (धातु) → शोशुच (द्विरुक्त/इंटेन्सिव्) + शानच्
बाधस्वdrive away!, repel!
बाधस्व:
—
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
द्विषःenemies
द्विषः:
Karma
TypeNoun
Rootद्विष् (प्रातिपदिक/कृदन्त ‘द्विष्’ = enemy)
रक्षसःdemons, harmful spirits
रक्षसः:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
अमीवाःdiseases, afflictions
अमीवाः:
Karma
TypeNoun
Rootअमीवा (प्रातिपदिक)
सुशर्मणःof good shelter/protection
सुशर्मणः:
Sambandha (Genitive)
TypeAdjective
Rootसु-शर्मन् (प्रातिपदिक)
बृहतःof the great (shelter)
बृहतः:
Sambandha (Genitive)
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
शर्मणिin (your) shelter, in protection
शर्मणि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootशर्मन् (प्रातिपदिक)
स्यामmay we be
स्याम:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अहम्I
अहम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम)
सुहवस्यof the well-invoked (Agni)
सुहवस्य:
Sambandha (Genitive)
TypeAdjective
Rootसु-हव (प्रातिपदिक) / सुहव (विशेषण)
प्रणीतौin the leading/guidance (conducting forth)
प्रणीतौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्र-नी (धातु) → प्रणीति (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes