Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 24
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
आ वि॒श्वत॑: प्र॒त्यञ्चं॑ जिघर्म्यर॒क्षसा॒ मन॑सा॒ तज्जु॑षेत । मर्य॑श्री स्पृह॒यद्व॑र्णो अ॒ग्निर्नाभि॒मृशे॑ त॒न्वा जर्भु॑राणः
Transliteration
ā́ viśvátas pratyáñcaṃ jigharmy arakṣásā mánasā tád juṣeta | máryaśrī spṛhayádvarṇo agnír nā́bhimṛśe tanvā́ jarbhurā́ṇaḥ
Translation
मैं सब दिशाओं से, इधर की ओर मुख किए हुए, राक्षस-रहित मन से तेरा अभिषेक करता हूँ—वह इसे स्वीकार करे। यौवन-वीर की शोभा वाला, वांछनीय वर्ण वाला अग्नि, नाभि को स्पर्श करता हुआ, अपने शरीर से उत्कंठित कम्पन करता है।
Padapatha (Word Analysis)
आ । वि॒श्वतः । प्र॒ति-अञ्चम् । जिघर्मि । अ॒र॒क्षसा॑ । मन॑सा । तत् । जु॑षेत । मर्य॑-श्रीः । स्पृह॒यत्-व॑र्णः । अ॒ग्निः । नाभि॒-मृशे॑ । त॒न्वा । जर्भु॑राणः
Word by Word
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) / ā (preverb)
विश्वतःfrom all sides, on every side
विश्वतः:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
प्रत्यञ्चम्turned towards (me/us), facing
प्रत्यञ्चम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रत्यञ्च (प्रातिपदिक)
जिघर्मिI smell, I scent
जिघर्मि:
Kartā
TypeVerb
Rootघ्रā (घ्राणे/गन्धग्रहणे)
अरक्षसाwith non-demonic (power), without a rākṣasa
अरक्षसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
मनसाwith the mind
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जुषेतmay (he) accept/enjoy
जुषेत:
Kartā
TypeVerb
Rootजुष् (सेवने/प्रीतौ)
मर्यश्रीःthe splendour/beauty of a young man (youthful glory)
मर्यश्रीः:
Kartā
TypeNoun
Rootमर्यश्री (प्रातिपदिक; मर्य + श्री)
स्पृहयत्desiring, longing
स्पृहयत्:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootस्पृह् (ईप्सायाम्)
वर्णःlustre, colour, radiance
वर्णः:
Kartā
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
नाभिम्navel, centre
नाभिम्:
Karma
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
मृशेI touch
मृशे:
Kartā
TypeVerb
Rootमृश् (स्पर्शने) / मृश् (to touch)
तन्वाwith the body
तन्वा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
जर्भुराणःrestlessly moving/working, bustling
जर्भुराणः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootजर्भुर (धातु-प्रातिपदिक; intensive/iterative sense ‘to move/restlessly work’)
Entities Mentioned
A
AgniR
Rakṣas (as adversarial force)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes