Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 21
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic school attribution)
Devata: Agni (as draviṇodā, vājin)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (mixed/prose-verse liturgical style typical of VS ritual mantras)
Samhita Patha (Devanagari)
उत्क्रा॑म मह॒ते सौ॑भगाया॒स्मादा॒स्थाना॑द् द्रविणो॒दा वा॑जिन् । व॒यᳪ स्या॑म सुम॒तौ पृ॑थि॒व्या अ॒ग्निं खन॑न्त उ॒पस्थे॑ अस्याः
Transliteration
utkrā́ma mahaté saúbhagāyāsmā́d āsthā́nād draviṇodā́ vā́jin | vayaᳪ syā́ma sumatáu pṛthivyā́ agníṃ khananta upásthe asyāḥ
Translation
हे द्रविणोदा, हे वाजिन्! इस स्थान से महान् सौभाग्य के लिए उत्क्रमण कर। हम पृथ्वी की सुमति में रहें, जब हम उसके उपस्थ में अग्नि को खोदकर निकालें।
Padapatha (Word Analysis)
उत्-क्राम । मह॒ते । सौ॑-भगाय । अ॒स्मात् । आ॒-स्थाना॑त् । द्रविणः-दा । वा॑जिन् । व॒यम् । स्या॑म । सु॒-मतौ । पृ॑थि॒व्याः । अ॒ग्निम् । खन॑न्तः । उ॒पस्थे॑ । अ॒स्याः
Word by Word
उत्क्रामstep forth / depart
उत्क्राम:
(क्रियापद) —
TypeVerb
Rootउत्-क्रम्
महतेfor the great
महते:
Sampradāna
TypeAdjective
Rootमहत्
सौभागायfor good fortune
सौभागाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootसौभाग्य
अस्मात्from this
अस्मात्:
Apādāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
स्थानात्from (this) place
स्थानात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootस्थान
द्रविणोदाःO wealth-giver
द्रविणोदाः:
Kartā
TypeNoun (epithet)
Rootद्रविणोदा
वाजिन्O vigorous one / O winner of prizes
वाजिन्:
(सम्बोधन) —
TypeNoun (vocative epithet)
Rootवाजिन्
वयम्we
वयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअस्मद्
स्यामmay we be
स्याम:
(क्रियापद) —
TypeVerb
Rootअस्
सुमतौin good thought / in good favor
सुमतौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसुमति
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
(सम्बन्ध) —
TypeNoun
Rootपृथिवी
अग्निम्Agni / fire
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि
खनन्तःdigging
खनन्तः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootखन्
उपस्थेin the lap / on the surface
उपस्थे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootउपस्थ
अस्याःof her (this one)
अस्याः:
(सम्बन्ध) —
TypePronoun
Rootइदम् (स्त्री) / एषा
Entities Mentioned
A
Agni (Draviṇodā, Vājin)P
Pṛthivī (Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes