Shloka 19

गजाननपूजा तथा औपासन-होमविधिः

Worship of Gajānana and the Procedure of Aupāsana-Homa

Devanagari script

महेशादिचतुर्व्यूहमन्त्रांश्च प्रजपेत्पुनः । हुत्वोपरिष्टात्तन्त्रन्तु स्वशाखोक्तेन वर्त्मना

Transliteration

maheśādicaturvyūhamantrāṃśca prajapetpunaḥ | hutvopariṣṭāttantrantu svaśākhoktena vartmanā

Translation

फिर महेश आदि चतुर्व्यूह के मंत्रों का पुनः जप करे। आहुति देकर, उसके बाद अपनी ही शाखा में कही हुई विधि के अनुसार तांत्रिक कर्म का आचरण करे।

Word by Word

• महेश-आदि-चतुर्-व्यूह-मन्त्रान्: the mantras of the four vyūhas beginning with Maheśa
• महेश-आदि-चतुर्-व्यूह-मन्त्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + चतुर् (संख्या) + व्यूह (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (महेशादयः चतुरः व्यूहाः तेषां मन्त्राः)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• प्रजपेत्: should recite
• प्रजपेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + जप् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्तिवाचक अव्यय

• हुत्वा: having offered
• हुत्वा: Kriya (क्रिया-अनुबन्ध)
• Type: Verb
• Root: हु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (gerund): having offered (oblation)

• उपरिष्टात्: thereafter
• उपरिष्टात्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरिष्टात् (अव्यय)
• Form: स्थान/क्रमवाचक अव्यय (afterwards/above/thereafter)

• तन्त्रम्: the ritual procedure / tantra
• तन्त्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषणार्थक अव्यय

• स्व-शाखा-उक्तेन: by what is stated in one’s own śākhā
• स्व-शाखा-उक्तेन: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + शाखा (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (स्वस्याः शाखायाः उक्तः) विशेषणम् (वर्त्मना)

• वर्त्मना: by the path/method
• वर्त्मना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वर्त्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Mantra: महेशादिचतुर्व्यूह-मन्त्राः (maheśādi-caturvyūha-mantrāḥ)

Characters & Entities

• Shiva (Maheśa)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches disciplined worship: mantra-japa and homa, performed in an ordered way, align the devotee (paśu) to the grace of Pati (Shiva), making the mind fit for purification and liberation-oriented devotion.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By prescribing mantra repetition and fire-offering as formal upacāras, it supports Saguna Shiva worship—approaching Shiva with name, mantra, and rite—so devotion becomes steady and the worship becomes scripturally grounded.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Repeated japa of Maheśa-related mantras, followed by homa (oblations), and then continuing the rite according to one’s authorized traditional procedure (sva-śākhā/ācāra).