Shloka 55

पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival

Bālakāṇḍa 18

Devanagari script

ब्रूहि यत्प्रार्थितं तुभ्यं कार्यमागमनं प्रति।इच्छाम्यनुगृहीतोऽहं त्वदर्थपरिवृद्धये।।।।

Transliteration

brūhi yat prārthitaṃ tubhyaṃ kāryam āgamanaṃ prati | icchāmy anugṛhīto 'haṃ tvadarthaparivṛddhaye ||

Translation

आपके आगमन का जो प्रयोजन और कार्य अभिप्रेत है, वह बताइए। मैं अपने को अनुगृहीत मानकर आपके अभिष्ट की सिद्धि के लिए सहायता करना चाहता हूँ॥

Word by Word

• ब्रूहि: tell (me)
• ब्रूहि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (singular), परस्मैपद

• यत्: which/that
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (singular); सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• प्रार्थितम्: requested/asked for
• प्रार्थितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रार्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक; प्र+अर्थ्/अर्थय्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'यत्' इत्यस्य विशेषणम्

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (Dative/सम्प्रदान), एकवचन (singular)

• कार्यम्: task/purpose
• कार्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'यत्' इत्यस्य विशेष्य/अपेक्षितार्थः

• आगमनम्: coming/arrival
• आगमनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आगमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन; 'प्रति' इत्यनेन सह (towards/with regard to)

• प्रति: towards/with regard to
• प्रति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय (preposition-like indeclinable): 'towards/with regard to'

• इच्छामि: I desire/wish
• इच्छामि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद

• अनुगृहीतः: favoured/graced
• अनुगृहीतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनुगृहीत (कृदन्त-प्रातिपदिक; अनु+ग्रह्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन; 'अहम्' इत्यस्य विशेषणम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन

• त्वदर्थपरिवृद्धये: for the increase/fulfilment of your purpose
• त्वदर्थपरिवृद्धये: Prayojana (प्रयोजन/हेतु)
• Type: Noun
• Root: त्वद् + अर्थ + परिवृद्धि (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: त्वदर्थपरिवृद्धि = 'त्वदर्थस्य परिवृद्धिः' (genitive tatpuruṣa); स्त्रीलिङ्ग (feminine), चतुर्थी (Dative/सम्प्रदान), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the sake of)

Context

Be pleased to tell me the purpose of your visit. I desire to be given the privilege ofdoing service to achieve your object.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Viśvāmitra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A ruler’s dharma includes active support of righteous missions; Daśaratha frames service to a sage’s dharmic goal as a privilege.

What is the narrative situation?

Daśaratha invites Viśvāmitra to state the reason for his visit and offers assistance.

Which character virtue is emphasized?

Eagerness to serve and moral responsibility—Daśaratha offers help without bargaining.