Shloka 54

पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival

Bālakāṇḍa 18

Devanagari script

तदद्भुतमिदं ब्रह्मन्पवित्रं परमं मम।शुभक्षेत्रगतश्चाहं तव सन्दर्शनात्प्रभो।।।।

Transliteration

tad adbhutam idaṃ brahman pavitraṃ paramaṃ mama | śubhakṣetragataś cāhaṃ tava sandarśanāt prabho ||

Translation

हे ब्राह्मण! यह मेरे लिए अद्भुत और परम पावन है। हे प्रभो! आपके दर्शन से मैं मानो शुभ तीर्थ-क्षेत्र में पहुँचा हुआ हूँ॥

Word by Word

• तत्: that; therefore
• तत्: विशेषणम् (पूर्वोक्तस्य/वाक्यस्य निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (nom./acc. sg. neut.)

• अद्भुतम्: wonderful, marvelous
• अद्भुतम्: विशेषणम् (इदम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (nom./acc. sg. neut.); विशेषणम्

• इदम्: this
• इदम्: कर्म/विषयः (अनुभूयमान-वस्तु-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (nom./acc. sg. neut.)

• ब्रह्मन्: O Brahman (sage)
• ब्रह्मन्: सम्बोधनम् (address)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम् (voc. sg. masc.)

• पवित्रम्: pure, holy
• पवित्रम्: विशेषणम् (इदम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (nom./acc. sg. neut.); विशेषणम्

• परमम्: supreme, highest
• परमम्: विशेषणम् (इदम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (nom./acc. sg. neut.); विशेषणम्

• मम: of me; to me (my)
• मम: सम्बन्धः/षष्ठी (possessor/relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी एकवचनम् (gen. sg.); सर्वनाम

• शुभक्षेत्रगतः: one who has gone to a holy place
• शुभक्षेत्रगतः: कर्तृ-विशेषणम् (अहम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: शुभ + क्षेत्र + गत (गम् धातु, क्त-प्रत्ययः) (समास-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (nom. sg. masc.); क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle used adjectivally); समासः: शुभं क्षेत्रम् इति कर्मधारयः + तत्र गतः इति तत्पुरुषः (overall: tatpurusha)

• च: and
• च: समुच्चयः (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (agent/subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा एकवचनम् (nom. sg.); सर्वनाम

• तव: your; of you
• तव: सम्बन्धः/षष्ठी (of you)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी एकवचनम् (gen. sg.); सर्वनाम

• सन्दर्शनात्: from (your) seeing; due to (your) presence/meeting
• सन्दर्शनात्: अपादानम्/हेतुः (cause: 'from/because of')
• Type: Noun
• Root: सन्दर्शन (प्रातिपदिक; सम् + √दृश् + ल्युट्/अन-प्रत्ययः)
• Form: नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम् (abl. sg. neut.); हेतौ पञ्चमी (ablative of cause)

• प्रभो: O Lord
• प्रभो: सम्बोधनम् (address)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम् (voc. sg. masc.)

Context

O Brahman! your arrival has caused surprise to me. It has conferred great purity on me. O Lord! by your very presence here, I feel I haved acquired the merits of a pilgrimage.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Viśvāmitra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satsaṅga (association with the righteous) is itself purifying; honoring and seeking the presence of the virtuous is a dharmic act.

What is the narrative situation?

Daśaratha declares that Viśvāmitra’s presence sanctifies him like a pilgrimage.

Which character virtue is emphasized?

Faith and reverence—Daśaratha treats spiritual presence as transformative.