Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 56, Shloka 36

चित्रकूटगमनम् तथा पर्णशालाप्रवेशः

Arrival at Chitrakuta and Establishing the Leaf-Hut

तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।।।

tāṃ vṛkṣa-parṇa-chadanāṃ manojñāṃ yathā-pradeśaṃ sukṛtāṃ nivātām |

vāsāya sarve viviśuḥ sametāḥ sabhāṃ yathā deva-gaṇāḥ sudharmām ||

वे सब एकत्र होकर उस वृक्ष-पर्णों से छाई हुई मनोहर कुटिया में रहने के लिए प्रविष्ट हुए—जो यथास्थान सुन्दर बनी थी और वायु से सुरक्षित थी—जैसे देवगण सुधर्मा नामक सभा में प्रवेश करते हैं।

ताम्that (hut/abode)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
वृक्षपर्णच्छदनाम्covered with tree-leaves
वृक्षपर्णच्छदनाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvṛkṣa + parṇa + chadana (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वृक्षाणां पर्णैः छदनम् यस्याः/या)
मनोज्ञाम्charming
मनोज्ञाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmanojña (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
यथा-प्रदेशम्according to the place / suitably sited
यथा-प्रदेशम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + pradeśa (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः (indeclinable adverbial)
सुकृताम्well-made / well-built
सुकृताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsu + kṛta (कृ-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
निवाताम्sheltered from wind
निवाताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootnivāta (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
वासायfor residence
वासाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootvāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the purpose of dwelling)
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम-विशेषणवत् (all)
विविशुःentered
विविशुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi + viś (विश्-धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
समेताःassembled / together
समेताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsam + ita (इ-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्तृविशेषण (having come together)
सभाम्assembly hall
सभाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsabhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
यथाas / like
यथा:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानार्थक (comparative particle)
देवगणाःhosts of gods
देवगणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां गणाः)
सुधर्माम्Sudharmā (the divine hall)
सुधर्माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsudharmā (प्रातिपदिक; नाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेष-नाम (proper noun)

Just like the gods enter the court of Sudharma, they all stepped into the hut to dwell there. The hut was charming well-built on a suitable site and protected against storm.

FAQs

Dharma dignifies simplicity: a humble leaf-hut becomes ‘divine’ through righteous living and harmony, teaching that sacredness arises from conduct (ācāra), not opulence.

The group settles into their forest residence; the poet describes the hut and compares their entering it to gods entering Sudharmā.

Contentment and harmony in community—dwelling together in a modest space without loss of dignity.