Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

गङ्गादर्शनम् तथा गुहसमागमः

Vision of the Gaṅgā and Meeting with Guha

एवं ब्रुवाणं तु गुहं राघवः प्रत्युवाच ह।।2.50.40।।अर्चिताश्चैव हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम्।पद्भ्यामभिगमाच्चैव स्नेहसन्दर्शनेन च।।2.50.41।।

evaṃ bruvāṇaṃ tu guhaṃ rāghavaḥ pratyuvāca ha | arcitāś caiva hṛṣṭāś ca bhavatā sarvathā vayam | padbhyām abhigamāc caiva snehasandarśanena ca || 2.50.40-41 ||

गुह के ऐसा कहने पर राघव ने उत्तर दिया—“हे गुह! तुमने हमें सब प्रकार से सम्मानित और प्रसन्न किया है; पैदल चलकर हमारे पास आने से और स्नेहपूर्ण सत्कार दिखाने से भी।”

एवम्thus/in this way
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: ‘in this manner’)
ब्रुवाणम्speaking
ब्रुवाणम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootब्रू (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; ‘गुहम्’ इत्यस्य विशेषणम्
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (particle: ‘but/indeed’)
गुहम्Guha
गुहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (proper noun)
राघवःRaghava (Rama)
राघवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-उप-√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
indeed (narrative)
:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formस्मरण/इतिवृत्तसूचक-अव्यय (narrative particle)
अर्चिताःhonoured/worshipped
अर्चिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअर्च् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषणम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
हृष्टाःpleased/delighted
हृष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषणम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
भवताby you
भवता:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; आदरार्थ-प्रयोग (honorific ‘by you’)
सर्वथाin every way
सर्वथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वथा (अव्यय)
Formपरिमाण/प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: ‘in every way’)
वयम्we
वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (सामान्य-प्रयोग), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
पद्भ्याम्with (your) feet/on foot
पद्भ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन (Dual)
अभिगमात्from (your) coming/approach
अभिगमात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootअभिगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; हेत्वर्थ (cause)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
स्नेहसन्दर्शनेनby the display of affection
स्नेहसन्दर्शनेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्नेह-सन्दर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्नेहस्य सन्दर्शनम् = showing of affection)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

Hearing (the words of) Guha, Rama replied By coming on foot to meet us and by displaying your friendliness, you have amply honoured us and pleased us.

R
Rama (Rāghava)
G
Guha

FAQs

Gratitude and humility as dharma: Rama recognizes sincere affection as the highest honor, not merely material offerings.

Rama responds to Guha’s welcome and hospitality, acknowledging his warmth and effort.

Rama’s courtesy and appreciative restraint—he values love and respect over luxury.