Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 34

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

Devanagari script

तस्मै चाभ्युदितं दिव्यं मणिकाञ्चनभूषितम्।।।।दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्।

Transliteration

tasmai cābhyuditaṃ divyaṃ maṇikāñcanabhūṣitam |

dideśa rājā ruciraṃ rāmāya paramāsanam ||

Translation

तब राजा ने राम के लिए रत्न और स्वर्ण से विभूषित, दिव्य तथा ऊँचा, अत्यन्त रमणीय श्रेष्ठ आसन लगाने की आज्ञा दी।

Word by Word

• तस्मै: to him (to that one)
• तस्मै: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सर्वनाम-रूपम् (dative singular of 'that/he')

• च: and
• च: समुच्चय (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अभ्युदितम्: raised/high, exalted
• अभ्युदितम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि-उद्-इ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'āsanam')

• दिव्यम्: divine, splendid
• दिव्यम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणम्

• मणि-काञ्चन-भूषितम्: adorned with gems and gold
• मणि-काञ्चन-भूषितम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मणि (प्रातिपदिक) + काञ्चन (प्रातिपदिक) + भूषित (भूष् धातु + क्त)
• Form: तत्पुरुषसमासः (determinative): मणिभिः काञ्चनेन च भूषितम्; क्त-कृदन्तः, नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• दिदेश: assigned, gave, indicated
• दिदेश: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दिश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; सकर्मक

• राजा: the king
• राजा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• रुचिरम्: beautiful, pleasing
• रुचिरम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• रामाय: to Rama
• रामाय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन

• परम-आसनम्: the best seat/throne-seat
• परम-आसनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + आसन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (descriptive): परमम् आसनम्; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object)

Context

The king (Dasaratha) offered Rama a seat on the lofty, glorious throne splendidly decorated with gold and gems.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rajadharma includes honoring merit and rightful status publicly; the king’s act signals legitimate recognition of Rāma’s standing.

What is the narrative situation?

Daśaratha formally receives Rāma and gives him a place of honor in the assembly.

Which character virtue is emphasized?

Daśaratha’s discernment and fairness in publicly esteeming a worthy heir.