Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

भरतवाक्यं—रामस्य पुनरायोध्यागमननिषेधः

Bharata’s Plea and Rama’s Refusal to Return

शिरसा त्वाऽभियाचेऽहं कुरुष्व करुणां मयि।बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वरः।।।।

śirasā tvā ’bhiyāce ’haṃ kuruṣva karuṇāṃ mayi | bāndhaveṣu ca sarveṣu bhūteṣv iva maheśvaraḥ ||

मैं सिर झुकाकर आपसे विनती करता हूँ—मुझ पर और हमारे समस्त बान्धवों पर वैसी ही करुणा कीजिए, जैसे महेश्वर समस्त प्राणियों पर दया करते हैं।

śirasāwith (my) head
śirasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśiras (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Instrumental (3), Singular; manner ('with head bowed')
tvāyou
tvā:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAccusative (2), Singular; object of abhiyāce
abhiyāceI beseech
abhiyāce:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-√yāc (धातु)
FormLaṭ-lakāra (present), Uttama-puruṣa (1st person), Ekavacana; Ātmanepada
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNominative (1), Singular; subject of abhiyāce
kuruṣvado, show
kuruṣva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
FormLoṭ-lakāra, Madhyama-puruṣa, Ekavacana; Ātmanepada
karuṇāmcompassion
karuṇām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkaruṇā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2), Singular; object of kuruṣva
mayitoward me, in me
mayi:
Sampradāna/Adhikaraṇa (सम्प्रदान/अधिकरण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormLocative (7), Singular; recipient/location of compassion
bāndhaveṣuamong (your) relatives
bāndhaveṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbāndhava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7), Plural; domain of comparison
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
sarveṣuin all
sarveṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Plural; qualifies bāndhaveṣu (and/or bhūteṣu by parallelism)
bhūteṣuamong living beings
bhūteṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Locative (7), Plural; 'among beings'
ivalike
iva:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormAvyaya; comparative particle
maheśvaraḥMahēśvara (Śiva)
maheśvaraḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootmahā-īśvara (प्रातिपदik)
FormCompound: mahā + īśvara (कर्मधारय: 'great lord'); Masculine, Nominative (1), Singular; upamāna

I beseech you with my head bowed low, show mercy on me and every one of our relations, like Maheswara showing compassion on all living beings.

B
Bharata
R
Rama
M
Maheśvara (Śiva)
B
bāndhava (kinsmen)

FAQs

Dharma is inseparable from compassion: righteousness is not merely rule-keeping, but merciful protection of one’s kin and all beings.

Bharata intensifies his plea with humility, invoking a divine model (Śiva’s compassion) to move Rama.

Bharata’s humility (head bowed) and his appeal to compassionate dharma.