Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 103, Shloka 5

पिण्डदानदर्शनम्

The Queens Behold Rama’s Śrāddha Offering

इत स्सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः।स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात्।।2.103.5।।

itaḥ sumitre putras te sadā jalam atandritaḥ |

svayaṁ harati saumitrir mama putrasya kāraṇāt ||2.103.5||

हे सुमित्रा, यहाँ से तुम्हारा पुत्र सौमित्रि सदा सतर्क रहकर स्वयं जल लाता है—मेरे पुत्र के हित के लिए।

इतःfrom here
इतः:
Apadana (अपादान/Source)
TypeIndeclinable
Rootइतः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादानार्थक (ablatival adverb: ‘from here’)
सुमित्रेO Sumitrā
सुमित्रे:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootसुमित्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम, विशेषणरूपेण (qualifies पुत्रः)
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Temporal)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
जलम्water
जलम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अतन्द्रितःuntiring/without indolence
अतन्द्रितः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअतन्द्रित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifies पुत्रः/सौमित्रिः)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मकर्तृवाचक (reflexive adverb: ‘himself’)
हरतिcarries
हरति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
सौमित्रिःSaumitri (Lakṣmaṇa)
सौमित्रिः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; व्यक्तिवाचक (Lakṣmaṇa)
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम, विशेषणरूपेण (qualifies पुत्रस्य)
पुत्रस्यof (my) son
पुत्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
कारणात्because of / on account of
कारणात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (cause)

O Sumitra, your son Lakshmana, free from laziness, always carries water from here for the sake of my son.

K
Kausalyā
S
Sumitrā
L
Lakṣmaṇa (Saumitri)
R
Rāma
W
water (jalam)

FAQs

Dharma appears as selfless service: Lakṣmaṇa’s willing labor for Rāma models devoted duty without ego or complaint.

Kausalyā points out to Sumitrā how Lakṣmaṇa personally performs humble tasks in the forest for Rāma’s sake.

Lakṣmaṇa’s atandritatā—unceasing diligence—expressed through practical service.