Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 68

Yakṣiṇī-Mantra-Sādhana Nirūpaṇa

Lakṣmī-avatāra-vidyāḥ: Bālā, Annapūrṇā, Bagalā

Devanagari script

पदसंख्यामिता वर्णैस्ततो ध्यायेत्सुरेश्वरीम् । स्वर्णाभांगां त्रिनयनां वस्त्रालंकारशोभिताम् ॥ ६८ ॥

Transliteration

padasaṃkhyāmitā varṇaistato dhyāyetsureśvarīm | svarṇābhāṃgāṃ trinayanāṃ vastrālaṃkāraśobhitām || 68 ||

Translation

तत्पश्चात् छन्द-पादों की संख्या के अनुसार मापे हुए अक्षरों से सुरेश्वरी देवी का ध्यान करे—स्वर्ण-दीप्त अंगों वाली, त्रिनेत्री, वस्त्रों और आभूषणों से शोभित।

Word by Word

• पद: word/foot (pada)
• पद: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदम्; (in compound) stem-form

• संख्या: number/count
• संख्या: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषे मध्यपदम्; (in compound) stem-form

• अमिता: measured/limited
• अमिता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; past passive participle sense 'measured/limited' used adjectivally; agrees with implied 'ध्यान-क्रिया/विधि' or 'वर्णाः' in sense

• पदसंख्यामिता: measured by the count of padas
• पदसंख्यामिता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पद + संख्या + अमित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पदानां संख्यया अमिता)

• वर्णैः: with syllables/letters
• वर्णैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन (Instrumental)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikarana (अधिकरण/Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—क्रियाविशेषण (adverb)

• ध्यायेत्: should meditate
• ध्यायेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सुरेश्वरीम्: the Goddess, Lady of the gods
• सुरेश्वरीम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सुरेश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative)

• स्वर्ण: gold
• स्वर्ण: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; कर्मधारय-समासे पूर्वपदम् (in compound)

• आभा: splendor/shine
• आभा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: आभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; कर्मधारय-समासे मध्यपदम् (in compound)

• अङ्गा: body/limb
• अङ्गा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; कर्मधारय-समासे उत्तरपदम्; समस्तपदम् स्त्रीलिङ्ग-रूपेण (स्वर्णाभाङ्गा)

• स्वर्णाभाङ्गाम्: golden-limbed / having golden radiance
• स्वर्णाभाङ्गाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ण + आभा + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (स्वर्णाभा अङ्गेषु यस्याः/यस्या अङ्गानि स्वर्णाभानि)

• त्रि: three
• त्रि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; कर्मधारय-समासे पूर्वपदम् (in compound)

• नयनाम्: eye
• नयनाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: नयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; कर्मधारय-समासे उत्तरपदम्; समस्तपदम् स्त्रीलिङ्ग-रूपेण (त्रिनयना)

• त्रिनयनाम्: three-eyed
• त्रिनयनाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + नयन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (त्रीणि नयनानि यस्याः)

• वस्त्र: garment
• वस्त्र: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासे पूर्वपदम् (in compound)

• अलंकार: ornament
• अलंकार: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अलंकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासे मध्यपदम् (in compound)

• शोभिताम्: adorned
• शोभिताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोभित (कृदन्त; √शुभ्/शोभ्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) passive sense 'adorned/beautified'

• वस्त्रालंकारशोभिताम्: adorned with garments and ornaments
• वस्त्रालंकारशोभिताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वस्त्र + अलंकार + शोभित (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (वस्त्रैः अलंकारैः च शोभिता)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Sureśvarī (Devī)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links precise Vedic sound-discipline (measuring syllables by metrical structure) with inner worship, teaching that correct chandas/varna formation supports steady, vivid dhyana of the Devī.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed as focused contemplation: the devotee forms a clear inner image of the Goddess—golden, three-eyed, ornamented—so devotion becomes concentrated and reverent rather than vague.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Chandas (prosody): the verse emphasizes counting padas and regulating varṇas (syllables/phonemes) so mantras and hymns are recited/structured with correct metrical precision.