Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 7

Dhvaja-Dhāraṇa Mahātmyam: Sumati–Satyamatī, Humility, and Deliverance by Hari’s Messengers

Devanagari script

पूज्यपूजारतो नित्यं समदर्शी गुणान्वितः । सर्वभूतहितः शान्तः कृतज्ञः कीर्तिमांस्तथा ॥ ७ ॥

Transliteration

pūjyapūjārato nityaṃ samadarśī guṇānvitaḥ | sarvabhūtahitaḥ śāntaḥ kṛtajñaḥ kīrtimāṃstathā || 7 ||

Translation

वह नित्य पूज्य जनों का सम्मान करने में रत रहता है, समदर्शी और गुणसम्पन्न होता है; सब प्राणियों के हित में लगा, शान्त, कृतज्ञ और यशस्वी होता है।

Word by Word

• पूज्य-पूजा-रतः: engaged in worship of the venerable
• पूज्य-पूजा-रतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूज्य (कृदन्त/प्रातिपदिक) + पूजा (प्रातिपदिक) + रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (pūjyānāṃ pūjāyāṃ rataḥ)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसकलिङ्ग-एकवचन-प्रथमा/द्वितीया (adverbial accusative)

• सम-दर्शी: equal-minded; impartial
• सम-दर्शी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक) + दर्शिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (samaḥ darśī)

• गुण-अन्वितः: endowed with virtues
• गुण-अन्वितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (guṇaiḥ anvitaḥ)

• सर्व-भूत-हितः: beneficial to all beings
• सर्व-भूत-हितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (sarvabhūtānāṃ hitaḥ)

• शान्तः: peaceful
• शान्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used adjectivally)

• कृत-ज्ञः: grateful
• कृत-ज्ञः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (kṛtaṃ jānāti iti)

• कीर्ति-मान्: famous; possessing renown
• कीर्ति-मान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कीर्ति (प्रातिपदिक) + मतुप्-प्रत्ययान्त (प्रातिपदिक: कीर्तिमत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्यय (possessive suffix)

• तथा: also; likewise
• तथा: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारवाचक-अव्यय (indeclinable: ‘also/likewise’)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It defines the inner marks of a dhārmika: reverence for the worthy, equal vision, compassion for all beings, peace, and gratitude—traits that mature the mind for devotion and liberation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By stressing humility (honoring the worthy), non-harm and universal welfare, and inner calm—these are the ethical supports that make bhakti stable, non-sectarian, and free from ego.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga technique is taught in this verse; it emphasizes sadācāra (right conduct) and sattvic virtues that underpin all Vedic study, mantra practice, and ritual observance.