Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules
नाभिस्त्वापाठयुगलमाद्री हृत्कुसुमं मघा । दुर्भिक्षाग्निमरुद्भीतिः शरीरं क्रूरपीडिते ॥ ६० ॥
nābhistvāpāṭhayugalamādrī hṛtkusumaṃ maghā | durbhikṣāgnimarudbhītiḥ śarīraṃ krūrapīḍite || 60 ||
क्रूर पीड़ा से ग्रस्त व्यक्ति के लिए—नाभि ‘आपाठ’ नामक युगल से, हृदय ‘आद्री’ से, और ‘कुसुम’ (प्राण-केंद्र) ‘मघा’ से सम्बद्ध कहा गया है। ऐसे में शरीर दुर्भिक्ष, अग्नि और प्रचण्ड पवन के भय से संतप्त रहता है।
Sanatkumara (teaching Narada)
Vrata: none
Primary Rasa: bhayanaka
Secondary Rasa: karuna
It frames worldly calamities (famine, fire, storms) as part of harsh karmic affliction, urging discernment and dharmic steadiness rather than panic—an outlook consistent with Moksha-Dharma instruction.
While not directly prescribing a bhakti practice, it highlights fear and suffering as conditions in which one should take refuge in dharma and inner steadiness—foundational to Vishnu-bhakti as a refuge from anxiety and instability.
It draws on Jyotiṣa-style language (e.g., Maghā as a nakṣatra indicator) and omen-mapping to body/vital centers, reflecting applied predictive/diagnostic tradition used alongside dharmic counsel.