Markandeya Purana — Adhyaya 63, Shloka 27

Adhyaya 63 — The Birth of Svarocis and the Rescue of Manoramā: The Astra-Heart and the Healing of Curses

Sanskrit

हृदयं सकलास्त्राणामशेषरिपुनाशनम् ।

तदिदं गृह्यतां शीघ्रमशेषास्त्रपरायणम् ॥

Transliteration

hṛdayaṃ sakalāstrāṇām aśeṣaripunāśanam | tad idaṃ gṛhyatāṃ śīghram aśeṣāstraparāyaṇam ||

Translation

यह समस्त अस्त्रों का हृदय—सार—है, और सभी शत्रुओं का विनाशक है। इसे शीघ्र ग्रहण करो, क्योंकि इसमें समस्त आयुध-शक्तियाँ समाहित हैं।

Word by Word

• हृदयम्: the heart / essence
• हृदयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Nominative singular

• सकल-अस्त्राणाम्: of all weapons
• सकल-अस्त्राणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सकल (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; Genitive plural; षष्ठी-तत्पुरुषः: सकलानाम् अस्त्राणाम् (‘of all weapons’)

• अशेष-रिपु-नाशनम्: destroyer of all enemies
• अशेष-रिपु-नाशनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशेष (प्रातिपदिक) + रिपु (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Nominative singular agreeing with हृदयम्; षष्ठी/कर्मधारय-भावेन समासः: ‘अशेषानां रिपूणां नाशनम्’

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; demonstrative ‘that’

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; demonstrative ‘this’

• गृह्यताम्: let it be taken / accept it
• गृह्यताम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; passive/impersonal sense ‘let it be taken/accepted’

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; adverb (manner/time)

• अशेष-अस्त्र-परायणम्: fully grounded in all weapons
• अशेष-अस्त्र-परायणम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशेष (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Nominative singular agreeing with (तत्/इदम्/हृदयम्); तत्पुरुषः: अशेषेषु अस्त्रेषु परायणम् (‘devoted/grounded in all weapons’)

Speakers

• Unspecified; a teacher-figure hands over the astras’ hṛdaya to the addressed hero

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Mantra-essence (hṛdaya)
• Protective/martial efficacy
• Urgent initiation

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The text distinguishes between scattered force and concentrated essence: the ‘hṛdaya’ is the disciplined principle behind many applications. Power is framed as purposeful—aimed at removing adharma (enemy) in context.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ākhyāna/vidyā-upadeśa; not a pancalakṣaṇa segment.

What is the esoteric significance?

‘All-astra hṛdaya’ symbolizes integrated will and mantra-consciousness: when the inner core is mastered, multiple ‘weapons’ (skills/energies) become coherent and effective.