Previous Verse
Next Verse

Markandeya Purana — Adhyaya 40, Shloka 8

Adhyaya 40The Yogin’s Impediments (Upasargas), Subtle Concentrations, and the Eight Siddhis

पञ्चैते योगिनां योगविघ्राय कटुकोदयाः । वेदार्थाः काव्यशास्त्रार्था विद्याशिल्पान्यशेषतः ॥

pañcaite yogināṃ yoga-vighrāya kaṭukodayāḥ | vedārthāḥ kāvya-śāstrārthā vidyā-śilpāny aśeṣataḥ ||

ये पाँच तीव्र रूप से उत्पन्न होकर योगियों के योग में बाधा डालते हैं—वेद के अर्थ, काव्य और शास्त्रों के अर्थ, तथा समस्त विद्याओं और कलाओं का बिना शेष (अकस्मात्) अधिगम।

pañcafive
pañca:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca (संख्या/अव्ययप्राय)
Formसंख्यावाचक; प्रथमा/द्वितीया-समर्थ (indeclinable-like numeral used adjectivally)
etethese
ete:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
yogināmof yogins
yoginām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootyogin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
yoga-vighrāyafor the obstruction of yoga
yoga-vighrāya:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyoga (प्रातिपदिक) + vighra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (yogasya vighraḥ)
kaṭuka-udayāḥhaving harsh/arising bitterly
kaṭuka-udayāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkaṭuka (प्रातिपदिक) + udaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); कर्मधारयः (kaṭukaḥ udayaḥ)
veda-arthāḥmeanings of the Veda
veda-arthāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootveda (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); षष्ठी-तत्पुरुषः (vedasya arthaḥ)
kāvya-śāstra-arthāḥmeanings of poetry and treatises
kāvya-śāstra-arthāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāvya (प्रातिपदिक) + śāstra (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); बहुपद-षष्ठी-तत्पुरुषः (kāvyasya śāstrasya ca arthāḥ)
vidyā-śilpānisciences and arts
vidyā-śilpāni:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvidyā (प्रातिपदिक) + śilpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); द्वन्द्वः
aśeṣataḥentirely, without remainder
aśeṣataḥ:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootaśeṣatas (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
Not specified in input

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

YogaDistraction by scholarshipPrātibha (flash-knowledge)Ego inflation risk

FAQs

Learning can become a refined temptation: sudden interpretive brilliance and encyclopedic skill may inflate identity and pull attention outward, away from samādhi.

Didactic yoga psychology; not pancalakṣaṇa narrative content.

‘Kaṭukodaya’ suggests an abrupt surge of cognitive power. Esoterically, it is the mind appropriating subtle clarity (sattva) as ‘mine,’ turning illumination into bondage.