Previous Verse
Next Verse

Shloka 103

Adhyaya 21Kuvalayashva’s Descent to Patala and the Rescue of Madalasa

परिष्वज्य स्वमावासं सभार्यः स विसर्जितः ।

स तया भार्यया सार्धं रेमे तत्र पितुः पुरे ॥

pariṣvajya svam āvāsaṃ sabhāryaḥ sa visarjitaḥ / sa tayā bhāryayā sārdhaṃ reme tatra pituḥ pure

उसे आलिंगन करके, पत्नी सहित अपने निवास को विदा किया गया। वहाँ पिता के नगर में वह उसी पत्नी के साथ सुखपूर्वक रहने लगा।

परिष्वज्यhaving embraced
परिष्वज्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + स्वज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having embraced’; उपसर्ग: परि-
स्वम्his own
स्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘own’ (आवासम् इति विशेषण)
आवासम्dwelling, residence
आवासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
सभार्यःtogether with (his) wife
सभार्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसभार्य (प्रातिपदिक) = स + भार्या
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (‘one who has a wife/with wife’)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
विसर्जितःwas sent off/dismissed
विसर्जितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्ग: वि-; कर्मणि-भावः ‘was dismissed/sent off’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
तयाwith her
तया:
Saha (सह/साकं)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (सह/करण), एकवचन
भार्ययाwith (his) wife
भार्यया:
Saha (सह/साकं)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (सह), एकवचन
सार्धम्together with
सार्धम्:
Saha (सह)
TypeIndeclinable
Rootसार्धम् (अव्यय)
Formसह-अर्थक-अव्यय (postposition/adverb: ‘together with’)
रेमेenjoyed, sported
रेमे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्शभूत/perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
पुरेin the city
पुरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
Narrator (third-person) continuing the story

{ "primaryRasa": "shringara", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Gṛhastha lifeConjugal harmonyRoyal household setting

FAQs

Householder happiness is presented as legitimate when situated within familial order and blessings—pleasure (kāma) harmonized with dharma.

Vaṃśānucarita: narrative detailing domestic life within a royal lineage.

The embrace and return to one’s abode can indicate reintegration after instruction—moving from counsel (śravaṇa) to embodied life-practice (ācāra).