द्रोणानीकाभिमुखगमनम्
Abhimanyu advances toward Droṇa’s host
युधामन्युश्न विक्रान्त: शिखण्डी चापराजित: । उत्तमौजाश्र दुर्धर्षो विराटश्व॒ महारथ:,सात्यकि, चेकितान, द्रुपदकुमार धृष्टद्युम्न, पराक्रमी कुन्तिभोज, महारथी द्रुपद, अभिमन्यु, क्षत्रधर्मा, शक्तिशाली बृहत्क्षत्र, चेदिराज धृष्टकेतु, माद्रीकुमार नकुल-सहदेव, घटोत्कच, पराक्रमी युधामन्यु, किसीसे परास्त न होनेवाला वीर शिखण्डी, दुर्धर्षवीर उत्तमौजा, महारथी विराट, क्रोधमें भरे हुए द्रौपदीपुत्र, बलवान् शिशुपालकुमार, महापराक्रमी केकयराजकुमार तथा सहस्रों सूंजयवंशी क्षत्रिय--ये तथा और भी अस्त्रविद्यामें पारंगत एवं रणदुर्मद बहुत-से शूरवीर अपने दलबलके साथ वहाँ उपस्थित थे। इन सबने युद्धकी अभिलाषासे द्रोणाचार्यपर सहसा धावा किया
sañjaya uvāca | yudhāmanyuś ca vikrāntaḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ | uttamaujāś ca durdharṣo virāṭaś ca mahārathaḥ | sātyakiś ca cekitāno drupadakumāro dhṛṣṭadyumno parākramī | kuntibhojaḥ mahārathī drupado 'bhimanyuś ca kṣatradharmā balavān bṛhatkṣatraḥ | cedirājo dhṛṣṭaketuḥ mādrīkumarau nakula-sahadevau ghaṭotkacaś ca parākramī | sahasrāṇi ca śūrajavāṃśīyāḥ kṣatriyāḥ—ete cānye 'pi astravidyā-parāṅgatā raṇa-durmadā bahavaḥ śūrāḥ svadālbalena tatra samupasthitāḥ | te sarve yuddhābhilāṣeṇa droṇācāryam abhitaḥ sahasābhyadravan ||
संजय बोले—पराक्रमी युधामन्यु, युद्ध में अजेय शिखण्डी, दुर्धर्ष उत्तमौजा, महारथी विराट, सात्यकि और चेकितान; द्रुपदकुमार महाबली धृष्टद्युम्न, पराक्रमी कुन्तिभोज, महारथी द्रुपद, क्षत्रधर्म में दृढ़ अभिमन्यु, शक्तिशाली बृहत्क्षत्र, चेदिराज धृष्टकेतु, माद्रीपुत्र नकुल-सहदेव और वीर घटोत्कच—इनके साथ सूंजयवंशी क्षत्रियों के सहस्रों शूर तथा अस्त्रविद्या में निपुण, रणोन्मत्त अनेक योद्धा अपने-अपने दलों सहित वहाँ उपस्थित थे। युद्ध की अभिलाषा से प्रेरित होकर वे सब एकाएक चारों ओर से द्रोणाचार्य पर टूट पड़े।
संजय उवाच
The verse foregrounds kṣatriya-dharma as collective responsibility: when a formidable threat (Droṇa) dominates the field, allied warriors coordinate and act decisively. Ethically, it highlights the tension between duty-bound violence and the disciplined commitment to protect one’s side and uphold pledged obligations in war.
Sañjaya lists leading Pāṇḍava-aligned heroes and their forces assembled on the battlefield. Fired by the will to fight, they launch a sudden, all-sided charge against Droṇācārya, signaling an attempt to check his overwhelming power through concentrated assault.