Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts

ब्राह्मणेभ्यो यथाहेंभ्यो ददौ वित्तान्यनेकश: । धर्मराजश्न भीमश्षु सव्यसाची यमावपि

vaiśampāyana uvāca |

brāhmaṇebhyo yathāhebhyo dadau vittāny anekaśaḥ |

dharmarājaś ca bhīmaś ca savyasācī yamāv api |

viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |

वैशम्पायन बोले— धर्मराज युधिष्ठिर ने यथोचित रीति से ब्राह्मणों और अन्य जनों को अनेक प्रकार से धन बाँटा। भीम, सव्यसाची अर्जुन और यम के जुड़वाँ पुत्रों सहित वे उसी नीति पर स्थिर रहे। वे बार-बार अपने भाइयों और मंत्रियों से कहते— “राजा धृतराष्ट्र मेरे और तुम सबके लिए पूज्य हैं। जो उनकी आज्ञा के अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है; जो विपरीत आचरण करता है, वह मेरा शत्रु है—उसे रोका जाएगा और दण्ड मिलेगा।”

ब्राह्मणेभ्यःto the Brahmins
ब्राह्मणेभ्यः:
Sampradana
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Dative, Plural
यथार्हेभ्यःto those deserving as appropriate
यथार्हेभ्यः:
Sampradana
TypeAdjective
Rootयथार्ह
FormMasculine, Dative, Plural
ददौgave
ददौ:
Karta
TypeVerb
Rootदा
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular, Parasmaipada
वित्तानिwealths, riches
वित्तानि:
Karma
TypeNoun
Rootवित्त
FormNeuter, Accusative, Plural
अनेकशःmany times; in many ways
अनेकशः:
TypeIndeclinable
Rootअनेकशस्
धर्मराजःKing of Dharma (Yudhishthira)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमःBhima
भीमः:
Karta
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सव्यसाचीSavyasachi (Arjuna)
सव्यसाची:
Karta
TypeNoun
Rootसव्यसाचिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
यमौthe twins (Nakula and Sahadeva)
यमौ:
Karta
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Nominative, Dual
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
विपरीतकःcontrary, opposite
विपरीतकः:
TypeAdjective
Rootविपरीत
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
शत्रुःenemy
शत्रुः:
Karta
TypeNoun
Rootशत्रु
FormMasculine, Nominative, Singular
नियम्यhaving restrained/controlled
नियम्य:
TypeVerb
Rootनि-यम्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage)
and
:
TypeIndeclinable
Root
भवेत्would be; should become
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada
नरःa man
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira (Dharmarāja)
B
Bhīma
A
Arjuna (Savyasācī)
N
Nakula
S
Sahadeva
D
Dhṛtarāṣṭra
B
Brāhmaṇas

Educational Q&A

Righteous rule combines generosity with discipline: honor those who deserve reverence (here, Dhṛtarāṣṭra as an elder king), reward loyalty to legitimate authority, and restrain those who act in defiance of ethical and political order.

Vaiśampāyana describes Yudhiṣṭhira’s conduct after the war: he gives wealth in charity, and he instructs his brothers and ministers to treat Dhṛtarāṣṭra as an honored superior—counting obedience to him as friendship, and opposition as enmity deserving restraint.