Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्टवोवाच वत्सोपमन्यो सर्वमशेषतस्ते भैक्ष्यं गृह्नामि केनेदानीं वृत्ति कल्पयसीति,उस दशामें भी उपमन्युको पूर्ववत्‌ हृष्ट-पुष्ट ही देखकर उपाध्यायने पूछा--“बेटा उपमन्यु! तुम्हारी सारी भिक्षा तो मैं ले लेता हूँ, फिर तुम इस समय कैसे जीवन-निर्वाह करते हो?”

tam upādhyāyas tathāpi pīvānam eva dṛṣṭvā uvāca—vatsopamanyo sarvam aśeṣatas te bhaikṣyaṁ gṛhṇāmi; kena idānīṁ vṛttiṁ kalpayasīti.

फिर भी उपमन्यु को पहले की तरह हृष्ट-पुष्ट देखकर उपाध्याय ने पूछा—“वत्स उपमन्यु! तुम्हारी सारी भिक्षा तो मैं ले लेता हूँ; फिर इस समय तुम किस उपाय से जीवन-निर्वाह करते हो?”

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उपाध्यायःthe teacher
उपाध्यायः:
Karta
TypeNoun
Rootउपाध्याय
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus / in that way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अपिeven / also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
पीवानम्plump, well-nourished
पीवानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपीवन्
FormMasculine, Accusative, Singular
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
वत्सdear child
वत्स:
TypeNoun
Rootवत्स
FormMasculine, Vocative, Singular
उपमन्योO Upamanyu
उपमन्यो:
TypeProperNoun
Rootउपमन्यु
FormMasculine, Vocative, Singular
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
अशेषतःentirely, without remainder
अशेषतः:
TypeIndeclinable
Rootअशेषतः
तेof you / your
ते:
TypePronoun
Rootत्वद्
FormGenitive, Singular
भैक्ष्यम्alms (begged food)
भैक्ष्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootभैक्ष्य
FormNeuter, Accusative, Singular
गृह्णामिI take
गृह्णामि:
TypeVerb
Rootग्रह्
FormPresent, 1st, Singular, Parasmaipada
केनby what? / how?
केन:
Karana
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Instrumental, Singular
इदानीम्now
इदानीम्:
TypeIndeclinable
Rootइदानीम्
वृत्तिम्livelihood, means of subsistence
वृत्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृत्ति
FormFeminine, Accusative, Singular
कल्पयसिyou arrange / you manage
कल्पयसि:
TypeVerb
Rootकॢप्
FormPresent, 2nd, Singular, Parasmaipada
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति

राम उवाच

U
Upādhyāya (teacher)
U
Upamanyu