Shloka 165
Adhyaya 70: आदिसर्गः—महत्-अहङ्कार-तन्मात्रा-भूतसृष्टिः, ब्रह्माण्डावरणम्, प्रजासर्गः, त्रिमूर्ति-शैवाधिष्ठानम्
Devanagari script
इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः मुख्यसर्गश्चतुर्थश् च मुख्या वै स्थावराः स्मृताः
Transliteration
ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ sambhūto buddhipūrvakaḥ mukhyasargaścaturthaś ca mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ
Translation
इस प्रकार बुद्धि से आरम्भ होकर क्रमशः यह प्राकृत सर्ग उत्पन्न होता है। चौथा ‘मुख्यसर्ग’ कहलाता है; और उसमें स्थावर (अचल) ही मुख्य माने गए हैं।
Word by Word
itithus
iti:
eṣaḥthis
eṣaḥ:
prākṛtaḥmaterial, of Prakṛti
prākṛtaḥ:
sargaḥcreation, emanation
sargaḥ:
sambhūtaḥarisen, manifested
sambhūtaḥ:
buddhi-pūrvakaḥpreceded by Buddhi (cosmic intellect)
buddhi-pūrvakaḥ:
mukhya-sargaḥprimary/major creation
mukhya-sargaḥ:
caturthaḥthe fourth
caturthaḥ:
caand
ca:
mukhyāḥforemost, principal
mukhyāḥ:
vaiindeed
vai:
sthāvarāḥimmobile beings (plants, mountains, fixed life-forms)
sthāvarāḥ:
smṛtāḥare remembered/counted as.
smṛtāḥ:
Speaker
Suta Goswami