Shloka 136
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
इत्युदीरितमाकर्ण्य प्रमोदविकसन्मुखः / श्रियं प्रणम्य साष्टाङ्गमननन्यशरणः पराम्
Transliteration
ityudīritamākarṇya pramodavikasanmukhaḥ / śriyaṃ praṇamya sāṣṭāṅgamanananyaśaraṇaḥ parām
Translation
यह वचन सुनकर उसका मुख आनन्द से खिल उठा। अनन्य शरण होकर उसने परम श्री (देवी) को साष्टांग प्रणाम किया।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
उदीरितम्uttered/said
उदीरितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउद् + ईर् (धातु) → उदीरित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मविशेषण
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + कर्ण् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
प्रमोद-विकसत्-मुखःwhose face blossomed with joy
प्रमोद-विकसत्-मुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रमोद (प्रातिपदिक) + विकसत् (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य मुखं प्रमोदेन विकसति’
श्रियम्Śrī (goddess)
श्रियम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
प्रणम्यhaving bowed to
प्रणम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + नम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
स-अष्टाङ्गम्with eight-limbed prostration
स-अष्टाङ्गम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस (प्रातिपदिक) + अष्ट (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव; क्रियाविशेषण (adverbial) ‘साष्टाङ्गम्’ = अष्टाङ्गेन सह (with eight limbs)
अनन्य-शरणःhaving no other refuge
अनन्य-शरणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनन्य (प्रातिपदिक) + शरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
पराम्supreme
पराम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘श्रियम्’ इत्यस्य विशेषण