Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 58
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
अत्याहतो यथैवांभोबिन्दुर्भ्रमति पुष्करे / तद्वद्भ्रमन्ति चित्तानि दर्शने तस्य सुभ्रुवाम्
Transliteration
atyāhato yathaivāṃbhobindurbhramati puṣkare / tadvadbhramanti cittāni darśane tasya subhruvām
Translation
जैसे सरोवर में जोर से आघात किया हुआ जल-बिंदु घूमने लगता है, वैसे ही उसके दर्शन से सुभ्रुओं के चित्त चक्कर खाने लगते हैं।
Word by Word
atyāhataḥstruck hard / strongly hit
atyāhataḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootati (उपसर्ग) + ā-han (धातु) + kta (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्
yathājust as
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमा/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
āmbhaḥ-binduḥa drop of water
āmbhaḥ-binduḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootāmbhas (प्रातिपदिक) + bindu (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुषः) ‘अम्भसः बिन्दुः’; पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्
bhramatiwhirls / moves about
bhramati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhram (धातु)
Formलट्-लकारः; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्
puṣkarein a lotus (leaf) / on a lotus
puṣkare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpuṣkara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th) एकवचनम्
tadvatso / likewise
tadvat:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Roottadvat (अव्यय)
Formतद्वत्-शब्दः अव्ययवत् प्रयोगः (adverb: in that manner)
bhramantiwhirl
bhramanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhram (धातु)
Formलट्-लकारः; प्रथमपुरुषः; बहुवचनम्
cittāniminds
cittāni:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcitta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्
darśaneat the sight
darśane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdarśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th) एकवचनम्
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्गे षष्ठी (6th) एकवचनम्
su-bhruvāmof the fair-browed women
su-bhruvām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootsu (उपसर्ग/उपपद) + bhru (प्रातिपदिक)
Formसमासः (बहुव्रीहिः) ‘सुन्दराः भ्रुवः यस्याः’ = fair-browed women; स्त्रीलिङ्गे षष्ठी (6th) बहुवचनम्