Shloka 164
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
एवमावर्त्तमानास्ते तिष्ठन्त्याभूतसंप्लवात् / अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीमाङ्गृहमेधिनाम्
Transliteration
evamāvarttamānāste tiṣṭhantyābhūtasaṃplavāt / aṣṭāśītisahasrāṇi ṛṣīmāṅgṛhamedhinām
Translation
इस प्रकार आवर्तित होते हुए वे प्रलय तक टिके रहते हैं—गृहस्थ-धर्म में स्थित उन ऋषियों के अठासी हजार (समूह)।
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb of manner)
आवर्त्तमानाःrecurring/turning back
आवर्त्तमानाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeVerb
Rootआ-वृत् (धातु)
Formशानच् (present middle participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘returning/recurring’
तेthey
ते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
तिष्ठन्तिthey remain/stand
तिष्ठन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन, परस्मैपद
आup to
आ:
अवधि (Limit marker)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय)
Formअव्यय, अवधिपर्यन्त (preverb/particle meaning ‘up to’)
भूतसंप्लवात्until the dissolution of beings
भूतसंप्लवात्:
अपादान (Apādāna/Ablative limit)
TypeNoun
Rootभूत-संप्लव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूतानां संप्लवः = dissolution of beings)
अष्टाशीतिसहस्राणिeighty-eight thousand
अष्टाशीतिसहस्राणि:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअष्टाशीति-सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; द्विगु-समासः (अष्टाशीतिः = 88; सहस्राणि = thousands)
ऋषीणाम्of sages
ऋषीणाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
गृहमेधिनाम्of householders (gṛhamedhins)
गृहमेधिनाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootगृहमेधिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; तत्पुरुषः (गृहे मेधः/यज्ञः यस्य/येन = householder performing domestic rites)