Shloka 24
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
मासाः षडर्तवो ज्ञेयास्तेषां पञ्चर्तवाः स्मृताः / द्विपदां चतुष्पदां चैव पक्षिणां सर्वतामपि
Transliteration
māsāḥ ṣaḍartavo jñeyāsteṣāṃ pañcartavāḥ smṛtāḥ / dvipadāṃ catuṣpadāṃ caiva pakṣiṇāṃ sarvatāmapi
Translation
मासों से छह ऋतुएँ जाननी चाहिए; और उनमें पाँच ‘आर्तव’ मानी गई हैं—द्विपद, चतुष्पद तथा पक्षियों आदि सभी के लिए।
Word by Word
मासाःmonths
मासाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
षट्-ऋतवःsix seasons
षट्-ऋतवः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootषट् (संख्या) + ऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; द्विगु-समास: ‘six seasons’
ज्ञेयाःshould be known
ज्ञेयाः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) → ज्ञेय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formविधिलिङ्गार्थक-कर्तव्यता (gerundive/तव्यत्-प्रत्यय; ‘to be known’); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन (genitive pronoun)
पञ्च-ऋतवाःfive seasons
पञ्च-ऋतवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या) + ऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; द्विगु-समास: ‘five seasons’
स्मृताःare stated
स्मृताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPPP; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; ‘are remembered/are stated’
द्विपदाम्of bipeds
द्विपदाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्वि + पद (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी, बहुवचन; तत्पुरुष (द्विगु/कर्मधारय-प्राय): ‘of bipeds’ (genitive plural)
चतुष्पदाम्of quadrupeds
चतुष्पदाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचतुर् + पद (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘of quadrupeds’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed/also
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
Formनिपात (particle; emphasis ‘only/indeed’)
पक्षिणाम्of birds
पक्षिणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, बहुवचन
सर्वताम्totality; entirety
सर्वताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्वता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; ‘totality/entirety’
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (निपात)
Formनिपात (particle; ‘also/even’)